Ochrona zabytków a etnobotanika. Badania wpływu zabiegów konserwatorskich na materiał genetyczny roślin w zabytkowych zielnikach

Ochrona zabytków a etnobotanika. Badania wpływu zabiegów konserwatorskich na materiał genetyczny roślin w zabytkowych zielnikach

  • Kierownik projektu: mgr Magdalena Grenda-Kurmanow, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie; Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki
  • Tytuł projektu:Ochrona zabytków a etnobotanika. Badania wpływu zabiegów konserwatorskich na materiał genetyczny roślin w zabytkowych zielnikach
  • Konkurs: PRELUDIUM 7, ogłoszony 17 marca 2014 r.
  • Panel: HS 2
Obiektyw mikroskopu nad kartą zabytkowego zielnika

Zabytkowe zielniki, które zawierają zasuszone okazy roślin, są cennym źródłem informacji naukowej. Dostarczają wiedzy z zakresu taksonomii, bioróżnorodności, geografii, farmaceutyki, medycyny, ekologii, etnobotaniki, botaniki ekonomicznej, socjologii, religii, historii i innych dziedzin. Rośliny umieszczone w historycznych zielnikach przechowują informacje o zanieczyszczeniach środowiska, w którym rosły, a także wirusach, przez które były atakowane.

Najstarsze zachowane zielniki pochodzą z XVI wieku. W Polsce najcenniejsze i najstarsze obiekty tego typu pochodzą z XVII wieku. Należą do nich m. in. zielnik Silvio Boccone ze zbiorów Muzeum Przyrodniczego we Wrocławiu (1674), zielnik Jerzego Andrzeja Helwinga (przełom XVI i XVII w.), przechowywany w Bibliotece Narodowej w Warszawie oraz zielnik przypisywany księżnej Izabeli Czartoryskiej (1746), ze zbiorów Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie.

Ponieważ powszechnym obecnie sposobem korzystania z zasobów zielnikowych jest pobieranie próbek do badania materiału genetycznego, istotny jest każdy aspekt historii przygotowania i użytkowania zielnika. Szybki rozwój technik stosowanych w biologii molekularnej pozwala na identyfikację materiału genetycznego z coraz starszego materiału źródłowego. Na kondycję DNA w suszonej roślinie wpływa wiele czynników, od sposobu zebrania okazu i przygotowania go do suszenia, poprzez metodę suszenia, sposób montażu na karcie zielnikowej, warunki przechowywania i metody zabezpieczania przed owadami i infekcją mikrobiologiczną. Jako konserwatora, czyli osobę, której zadaniem jest zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa obiektowi zabytkowemu, szczególnie zainteresowała mnie następująca kwestia: czy wykonując swoją pracę, rzeczywiście pomagam, czy mogę jednak zaszkodzić obiektowi, który poddaję zabiegom konserwatorskim?

Wykres wyświetlony na ekranie komputera

Celem mojego projektu, prowadzonego pod opieką naukową dr hab. Weroniki Liszewskiej, jest sprawdzenie, czy materiały konserwatorskie używane podczas konserwacji zabytkowych zielników mogą być zagrożeniem dla materiału genetycznego zawartego w okazach botanicznych. Badania eksperymentalne prowadzone są na próbkach okazów zebranych z prof. Krzysztofem Oklejewiczem z Uniwersytetu Rzeszowskiego specjalnie na potrzeby projektu. Próbki zostaną poddane analizie PCR pod kierunkiem dra Rafała Milanowskiego z Wydziału Biologii Uniwersytety Warszawskiego. Dalszym etapem realizacji będą badania analityczne i konserwacja zabytkowych zielników ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie (tzw. „Zielnik Izabeli Czartoryskiej”); Zielnika Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Biblioteki Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Program konserwacji będzie oparty na wynikach badań potencjalnego wpływu metod konserwatorskich na materiał genetyczny zawarty w zasuszonych roślinach.


Zdjęcie portretowe mgr Magdaleny Grendy-Kurmanow

mgr Magdalena Grenda-Kurmanow

Tytuł magistra Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki uzyskała w 2010 roku na Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Współpracowała z wieloma instytucjami kultury jako konserwator zabytków na podłożu papierowym. Jest autorką artykułów i prezentacji dotyczących zagadnień etycznych i estetycznych w konserwacji papieru. Zatrudniona w Muzeum Powstania Warszawskiego oraz na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie jako asystent naukowy.

Polityka cookies

Partnerzy