Dawne techniki budowy sklepień na ratunek sztuce rekonstrukcji

Dawne techniki budowy sklepień na ratunek sztuce rekonstrukcji

  • Kierownik projektu: dr inż. arch. Anna Kulig, Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki
  • Tytuł projektu: Problem dokumentowania, modelowania i rekonstrukcji sklepień gotyckich
  • Konkurs: SONATA 1, ogłoszony 15 marca 2011 r.
  • Panel: HS 2


Na zdjęciach we wnętrzu Librarii w Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie widnieje przyrząd o nazwie Flexijet, który zastosowano do inwentaryzacji sklepień. Służy on do wykonania laserowych pomiarów i opracowania cyfrowego modelu w technologii BIM.

Projekt dotyczy wybitnych dzieł architektury gotyckiej i ich elementów – sklepień. Rozważane są zagadnienia z zakresu dokumentowania tego dziedzictwa, konserwacji i prawidłowej rekonstrukcji opartej na przesłankach naukowych. Projekt składa się z części teoretycznej (z analizami architektoniczno-historycznymi sklepień) oraz studiów nad źródłami ikonograficznymi.

W zasadniczej części pracy rozwinięto kwestie praktyczne związane z dawnymi technikami budowy sklepień i tradycyjnymi metodami opartymi na prostej geometrii. Autorka zbadała i przeanalizowała źródła materialne, posługując się pomiarami cyfrowymi zabytków (w Gdańsku, Malborku i Krakowie). Cennym źródłem i podstawą nowego spojrzenia na metody konstrukcji sklepień stał się starodruk pochodzący z XVII w. autorstwa Bartla Ranischa pt. Beschreibung aller Kirchen-Gebäude der Stadt Dantzig, odkryty na nowo po wojnie w zbiorach archiwalnych Gdańska. Dzieło to zawiera pionierską dokumentację ówczesnego stanu wszystkich gdańskich kościołów wraz ze szczegółowym opisem sztuki wznoszenia sklepień; ilustrowane jest blisko 50 sztychowanymi planami i wykresami geometrycznymi wielu odmian wzorów. Autorka porównała te najstarsze rysunki gotyckich sklepień gdańskich z autentycznymi, wciąż istniejącymi obiektami i przygotowała nową interpretację geometrii w postaci wirtualnych modeli. Kształty sklepień odwzorowano ściśle według „instrukcji” zawartej w starodruku, ale zgodnie z dzisiejszymi możliwościami, we współczesnych konwencjach (w postaci rzutów prostokątnych i kładów, przekrojów). Wzbogacono je o poglądowe, zrozumiałe przedstawienia w aksonometrii i perspektywie. Posłużono się metodami wizualizacji fotorealistycznej oraz uproszczonej, schematycznej.

Celem badań było wyjaśnienie reguł i szczegółów kształtowania sklepień. Modele sklepień mają formy zróżnicowane: elementarne „drucikowe”, obrazujące osie żeber, formy ustrojów z kształtek żebrowych, oraz formy pełne – z masywnymi żebrami i polami powłok. Etapy tworzenia modeli cyfrowych nawiązywały do kolejności realnych prac na budowie.

Techniki dawnych budowniczych zastosowano eksperymentalnie do odtworzenia zrujnowanych sklepień gotyckich w kościele zamkowym w Malborku. Koncepcja rekonstrukcji, przymierzona do reliktów we wnętrzu (pozostałości konstrukcji i wystroju), okazała się trafna. Rozpoznana metoda będzie zatem przydatna do projektów konserwacji czy rekonstrukcji wielu gotyckich konstrukcji.


dr inż. arch. Anna Kulig

Zdjęcie portretowe dr Anny Kulig.

Adiunkt na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej. Swoje zainteresowania i prace badawcze skupia na zagadnieniach związków architektury z geometrią, malarstwem, rzemiosłem artystycznym. Rozprawę doktorską i liczne artykuły poświęciła tematyce sklepień gotyckich, technikom budowy, konserwacji i rekonstrukcji. Prowadzi badania i pomiary ich struktur, zajmuje się modelowaniem inżynierskim, opracowuje wirtualne rekonstrukcje oparte na analizie najstarszych źródeł historycznych. Prowadzi zajęcia z geometrii wykreślnej i perspektywy malarskiej.