Geometria dużej skali

Geometria dużej skali

  • Kierownik projektu: dr Piotr Nowak, Instytut Matematyczny PAN
  • Tytuł projektu: Geometria Dużej Skali
  • Konkurs: SONATA BIS 3, ogłoszony 17 czerwca 2013 r.
  • Panel: ST 1

Geometria dużej skali to geometria przestrzeni widzianych z nieskończoności. Wyobraźmy sobie przestrzeń złożoną z punktów o współrzędnych całkowitych na płaszczyźnie. W takiej przestrzeni możemy zawsze mierzyć odległości między punktami tak samo jak na płaszczyźnie. Jednak fakt, że jest to przestrzeń dyskretna, nie pozwala na użycie jakichkolwiek narzędzi typowych dla analizy czy geometrii, w tym tak fundamentalnych jak ciągłość czy różniczkowalność. Jest jednak intuicyjnie jasne, że pewne globalne własności metryczne takiej przestrzeni powinny być podobne jak samej płaszczyzny. Jak więc to sformalizować?

Doktor Piotr Nowak z dwoma studentami przy tablicy

Zacznijmy patrzeć na dyskretną przestrzeń z coraz większej odległości – jak obserwator, który się od niej powoli oddala. Perspektywa spowoduje, że stopniowo punkty będą wyglądać na coraz bliższe siebie. Im dalej się odsuniemy, tym bardziej przestrzeń będzie przypominać płaszczyznę. Geometria dużej skali to właśnie geometria obiektów widzianych z nieskończoności. Jej natura całkowicie różni się od wielu klasycznych dziedzin geometrii, w których istotne jest badanie obiektów ograniczonych – w geometrii dużej skali każdy obiekt skończony czy ograniczony widoczny jest z nieskończoności jako pojedynczy punkt. Podobnie wszelkie lokalne własności obiektów czy przekształceń między nimi są zaniedbywane jako niewidoczne z daleka.

Geometria dużej skali i jej zastosowania to temat projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w konkursie SONATA BIS 3. Nasze badania stanowią analizę zastosowania geometrii dużej skali w tzw. teorii indeksu. Teoria indeksu jest pewnego rodzaju pomostem pomiędzy dwiema fundamentalnymi dziedzinami matematyki, analizą i topologią. Bada się w niej zależność liczby niezależnych rozwiązań niektórych równań różniczkowych na rozmaitościach (czyli pewnych obiektach geometrycznych) od topologicznej, czyli łatwo deformowalnej, struktury tej rozmaitości. Geometria dużej skali w ostatnim dwudziestoleciu okazała się jednym z najpotężniejszych narzędzi pozwalających udowadniać twierdzenia w teorii indeksu.

W ramach projektu SONATA BIS 3 wspólnie z Cornelią Drutu z University of Oxford odkryliśmy nową konstrukcję pewnych obiektów algebraicznych, tzw. rzutów Kazhdana. Konstrukcja ta pozwoliła odpowiedzieć na szereg otwartych pytań i problemów w kilku różnych dziedzinach matematyki. W szczególności wyniki te umożliwiły skonstruowanie nowych przykładów przestrzeni metrycznych, posiadających egzotyczne z punktu widzenia geometrii dużej skali własności. Dodatkowo, kontynuując tę tematykę wspólnie z mgr. Damianem Sawickim, doktorantem IMPAN pracującym w projekcie, pokazaliśmy, że przestrzenie te nie dają się zrealizować jako podprzestrzenie nieskończenie wymiarowych przestrzeni euklidesowych, czy ogólniej, przestrzeni Hilberta i niektórych przestrzeni Banacha. Wszystko to pozwala przypuszczać, że przestrzenie te najprawdopodobniej są kontrprzykładami na pewne znane hipotezy w teorii indeksu.


dr Piotr Nowak

Zdjęcie portretowe doktora Piotra Nowaka

Uzyskał stopień doktora w 2008 r. na Vanderbilt University w Nashville, TN w Stanach Zjednoczonych. Następnie pracował na uczelni Texas A&M w College Station oraz w instytucie badawczym MSRI w Berkeley w Kalifornii. Od 2012 r. pracuje w Polsce na łączonym stanowisku badawczym w Instytucie Matematycznym PAN oraz na Uniwersytecie Warszawskim. W roku 2014 spędził semestr na Uniwersytecie w Oksfordzie. Współpracuje z wieloma wybitnymi matematykami z m.in. USA, Izraela i Wielkiej Brytanii.

Jest autorem ponad 20 artykułów. Wspólnie z promotorem doktoratu, Guoliangiem Yu, wydał w 2012 r. książkę, będącą wprowadzeniem do geometrii dużej skali. Na międzynarodowych konferencjach i seminariach wygłosił około 100 wykładów na zaproszenie.

W Stanach Zjednoczonych dr Nowak kierował dwoma grantami National Science Foundation. W kraju realizował projekt Homing Plus finansowany przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej, a obecnie jest kierownikiem projektu „Geometria Dużej Skali” realizowanego w ramach konkursu Narodowego Centrum Nauki – SONATA BIS 3. Jest też laureatem stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców. W 2015 r. otrzymał prestiżowy Starting Grant European Research Council.

Polityka cookies

Partnerzy