Sceny ofiarne w Kaplicach Kultu Królewskiego Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari

Sceny ofiarne w Kaplicach Kultu Królewskiego Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari

  • kierownik projektu: dr Anastasiia Stupko-Lubczyńska, Uniwersytet Warszawski
  • Tytuł projektu: Sceny ofiarne w Kaplicach Kultu Królewskiego Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari
  • Konkurs: SONATA, ogłoszony 15 marca 2012 r.
  • Panel: HS 3
Kamienne bloki ozdobione płaskorzeźbami. Fot. Kamila Braulińska

fot. Kamila Braulińska

Polsko-Egipska Archeologiczno-Konserwatorska Misja, działająca z ramienia Polskiego Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW, prowadzi prace w Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari od lat 60. XX w. W ostatnim dziesięcioleciu badania skupiły się na terenie Kompleksu Kultu Królewskiego położonego na trzecim tarasie świątyni. Głównym pomieszczeniem tego zespołu architektonicznego jest kaplica poświęcona kultowi grobowemu Hatszepsut, kobiety-faraona, sprawującej władzę w XV w. p. n. e. Kaplica ta, w której składano ofiary przed posągiem Hatszepsut, jest największym pomieszczeniem w całej świątyni. Obok niej położona jest mniejsza sala poświęcona kultowi ojca Hatszepsut, Totmesa I. Mimo że budowla w Deir el-Bahari reprezentuje typ świątyń grobowych charakterystyczny dla okresu Nowego Państwa (zwanych przez starożytnych Egipcjan Świątyniami Milionów Lat), obydwie kaplice ofiarne pod względem swej architektury i dekoracji odwołują się do sanktuariów świątyń przy piramidach, których kanon ukształtował się prawie tysiąc lat przed okresem panowania Hatszpsut, w czasach Starego Państwa.

Anastasiia Stupko-Lubczyńska ogląda z bliska reliefy na ścianie świątyni

fot. Agnieszka Niemirka

Projekt Sceny ofiarne w Kaplicach Kultu Królewskiego Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari ma na celu dokumentację, teoretyczną rekonstrukcję i merytoryczne opracowanie reliefów zdobiących ściany dwóch kaplic. Projektem objęte są rozbudowane sceny stołu ofiarnego przedstawione na ścianach północnej i południowej w Kaplicy Hatszepsut, sceny uboju bydła umieszczone na jej ścianie wschodniej oraz fryzy ofiar w Kaplicy Totmesa I. Przedstawienia te należą do najlepiej zachowanych przykładów królewskich scen ofiarnych, które swą klasyczną formę uzyskały w czasach V dynastii. Studia nad reliefami objętymi projektem składają się z dwóch faz: skompletowania i opracowania ich dokumentacji rysunkowej oraz dokonania formalnej i merytorycznej analizy przedstawień. Szczególną uwagę poświęca się różnicom zauważalnym w scenach ofiarnych świątyni Hatszepsut w stosunku do ich „kanonicznej” postaci, poświadczonej dla okresów wcześniejszych. Dzięki tym studiom możliwe będzie uchwycenie zmian zachodzących na przestrzeni tysiąca lat w niezmiennym – wydawało by się – motywie ikonograficznym.

Przy bogato zdobionej ścianie świątyni stoi rusztowanie. Na rusztowaniu stoi Anastasiia Stupko-Lubczyńska, pochylająca się w stronę siedzącego przy niej współpracownika

fot. Kamila Braulińska

Uzupełnieniem dokumentacji reliefów zachowanych in situ jest dokumentacja bloków dekorowanych pochodzących ze zniszczonych partii ścian, przechowywanych na terenie świątyni oraz w zbiorach muzealnych (m. in. w Muzeum Luwru w Paryżu i Muzeum Brytyjskim w Londynie). Nowe bloki pochodzące ze ścian dwóch Kaplic zostały odkryte w trakcie wykopalisk prowadzonych przez polską misję w ostatnich latach. Dokumentacja rysunkowa, zawierająca teoretyczną rekonstrukcję niezachowanych partii ścian dwóch Kaplic, stanowić będzie jednocześnie projekt rekonstrukcji wykorzystujący oryginalne bloki dekorowane zdeponowane na terenie świątyni. Ustalenie pierwotnej lokalizacji tych bloków umożliwi w dalszej perspektywie umieszczenie tego materiału zabytkowego w jego oryginalnym kontekście.


Dr Anastasiia Stupko-Lubczyńska

Anastasiia Stupko-Lubczyńska klęczy przy fragmencie zabudowań, podtrzymując ręką niewielki kamienny blok

fot. Kamila Braulińska

Absolwentka Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, doktor nauk historycznych, adiunkt w Instytucie Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. Specjalizuje się w archeologii starożytnego Egiptu, szczególnym tematem jej zainteresowań są architektura, sztuka i religia epoki faraońskiej. Od 2005 r. do chwili obecnej jest członkiem Polsko-Egipskiej Archeologiczno-Konserwatorskiej Misji w Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari. W 2006 r.dołączyła do zespołu specjalistów przygotowujących monografię i projekt rekonstrukcji Kompleksu Kultu Królewskiego znajdującego się na terenie tej świątyni. Stypendystka Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego RP oraz Prezesa PAN, od 2013 r. należy do Międzynarodowego Stowarzyszenia Egiptologów.

Anastasiia Stupko-Lubczyńska klęczy obok fragmentu zabudowań i opisuje kamienny blok

fot. Beata Dziedzic

Anastasiia Stupko-Lubczyńska z pędzlem w dłoni pochyla się nad kamiennym blokiem ozdobionym kolorowym reliefem

fot. Kamila Braulińska

O zdobioną ścianę świątyni oparta jest przezroczysta tafla z pleksi. Anastasiia Stupko-Lubczyńska stoi przed ścianą i za pomocą markera przerysowuje na pleksi zdobienia ze ściany

fot. Agnieszka Niemirka

O ścianę świątyni oparta jest metalowa drabina. Na szczycie drabiny siedzi Anastasiia Stupko-Lubczyńska z otwartym zeszytem w rękach

fot. Beata Dziedzic

Wnętrze świątyni wypełnione jest metalowymi rusztowaniami. Na pierwszym planie koło drewnianej skrzyni stoi członkini zespołu badawczego

fot. Andrzej Lubczyński

Na kamiennym bloku ułożono niewielką taflę przezroczystego pleksi. Anastasiia Stupko-Lubczyńska przerysowuje na pleksi wzory znajdujące się na kamiennym bloku

fot. Beata Dziedzic

Anastasiia Stupko-Lubczyńska ogląda papierowy plan świątyni

fot. Beata Dziedzic

O ścianę świątyni oparta jest metalowa drabina. Na drabinie stoi Anastasiia Stupko-Lubczyńska z zamkniętym zeszytem w rękach

fot. Kamila Braulińska

Wnętrze świątyni wypełnione metalowymi rusztowaniami

fot. Andrzej Lubczyński