21 projektów badawczych o łącznej wartości niemal 37 mln zł zrealizują polskie naukowczynie i naukowcy we współpracy międzynarodowej z partnerami z Niemiec oraz Austrii, Belgii i Czech. To ostatnia część wyników dla projektów LAP w konkursie OPUS 30.

Co roku w jesiennej edycji swojego największego konkursu OPUS na projekty badawcze realizowane w obszarze badań podstawowych Narodowe Centrum Nauki otwiera ścieżkę LAP umożliwiającą uzyskanie finansowania przez polskie zespoły na realizację projektów dwu- lub trójstronnych we współpracy z partnerami z Austrii, Czech, Słowenii, Niemiec, Szwajcarii, Luksemburga lub Belgii-Flandrii.

Ścieżka LAP (lead agency procedure) to ułatwienie proceduralne w ocenie wniosków międzynarodowych, będące wynikiem wzajemnego zaufania agencji finansujących badania z różnych krajów do stosowanych procedur oceny i jej wyników. W ramach procedury LAP wnioski o finansowanie projektów międzynarodowych są oceniane tylko raz, tylko w jednym kraju, przez jedną agencję finansującą. Pozostałe zaangażowane kraje akceptują wyniki tej oceny i na jej podstawie każda agencja osobno przekazuje finansowanie dla swoich zespołów badawczych.

Wyniki dla projektów z udziałem partnerów z Niemiec

Dzisiejsze wyniki publikujemy po akceptacji agencji niemieckiej Deutsche Forschungsgemeinschaft. Na liście laureatów znalazło się 18 dwustronnych projektów polsko-niemieckich, a także 3 projekty trójstronne, które oprócz współpracy z partnerami z Niemiec obejmują udział partnerów z Austrii, Belgii-Flandrii oraz Czech. Zwycięskie projekty dotyczą badań ze wszystkich trzech obszarów nauk: humanistycznych, społecznych i o sztuce (5 projektów), nauk o życiu (4 projekty) oraz nauk ścisłych i technicznych (12 projektów).

Międzynarodowe zespoły naukowców m.in.:

• sprawdzą, jak społeczności internetowe tworzące wspólne zasoby cyfrowe modyfikują reguły swojego działania w odpowiedzi na pojawienie się sztucznej inteligencji;
• zrekonstruują transnarodową historię naukoznawstwa w okresie zimnej wojny (1945-1989), aby rzucić światło na współczesne debaty dotyczące polityki naukowej i polityki wiedzy,
• sprawdzą efekty zastosowania ultrakrótkich impulsów promieniowania laserowego w przetwarzaniu surowców spożywczych w celu poprawy jakości funkcjonalnej i sensorycznej błonnika;
• przeanalizują mechanizmy odpowiedzi immunologicznej ludzkiego organizmu na zakażenie wirusem HIV, aby w przyszłości możliwe było opracowanie nowych strategii antyretrowirusowych i funkcjonalnych leków przeciwko utajonym prowirusom;
• opracują technologię otrzymywania nowych powłok ochronno-przewodzących na bazie oksywęglika krzemu (SiOC – tzw. czarne szkła) do zastosowania w stałotlenkowych ogniwach paliwowych;
• badaniem właściwości tlenku galu domieszkowanego glinem i jego wykorzystaniem w rozwoju urządzeń mocy, które mogą wydajnie pracować przy wysokich napięciach i temperaturach.

Wszystkie tematy projektów zakwalifikowanych do finansowania wraz z opisami popularnonaukowymi dostępne są na listach rankingowych OPUS 30+LAP/Weave. 

Lista OPUS 30 LAP: projekty dwustronne polsko-niemieckie (pdf)

Lista OPUS 30 LAP: projekt trójstronny polsko-niemiecko-austriacki (pdf)

Lista OPUS 30 LAP: projekt trójstronny polsko-niemiecko-belgijski (flandryjski) (pdf)

Lista OPUS 30 LAP: projekt trójstronny polsko-niemiecko-czeski (pdf)

OPUS 30+LAP/Weave – podsumowanie liczbowe

W ogłoszonym jesienią 2025 roku konkursie OPUS 30+LAP/Weave do NCN wpłynęła rekordowa liczba 2359 wniosków na łączną kwotę ponad 4 mld zł.

Pierwsze wyniki dla projektów krajowych zostały opublikowane w czerwcu, finansowanie otrzymało 279 wniosków OPUS o wartości niemal 570,7 mln zł. Wyniki dla projektów międzynarodowych LAP były publikowane sukcesywnie w miarę ich zatwierdzania przez agencje partnerskie. W lipcu opublikowaliśmy wyniki dla projektów z udziałem zespołów z Austrii i Czech (26 projektów o wartości ponad 43,6 mln zł) oraz Belgii-Flandrii (1 projekt o wartości 1,5 mln zł). W październiku poznaliśmy wyniki dla projektów zakładających współpracę z partnerami ze Szwajcarii (10 projektów, ponad 18,5 mln zł) oraz Słowenii (6 projektów o łącznej wartości ponad 11,1 mln zł). Publikacja wyników dla projektów z udziałem partnerów z Niemiec (21 projektów, prawie 37 mln zł) to ostatnia część wyników konkursu OPUS 30+LAP/Weave.

Ostateczna lista laureatów konkursu liczy 343 projekty OPUS i OPUS LAP, o łącznej wartości ponad 682 mln zł.

Czy karierę naukową można zaplanować? Czym kierować się w wyborze promotora, zespołu badawczego i tematu badań? Co decyduje o sukcesie grantowym i jak budować niezależność? O tym rozmawiamy w ósmym odcinku podcastu NCN. Gośćmi Anny Korzekwy-Józefowicz są prof. Agnieszka Chacińska, dyrektorka IMoL PAN oraz dr Dawid Kobiałka z Uniwersytetu Łódzkiego.

Prof. Agnieszka Chacińska jest biolożką molekularną, dyrektorką Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN, a także laureatką pierwszej Nagrody Polskiej Akademii Nauk. Jej zainteresowania naukowe skupiają się wokół powstawania i działania mitochondriów. Dr Dawid Kobiałka, archeolog z Uniwersytetu Łódzkiego, specjalizuje się w archeologii sądowej i archeologii zbrodni, jest tegorocznym laureatem Nagrody NCN. Bada pozostałości Zbrodni Pomorskiej 1939 roku, rekonstruuje i dokumentuje te wydarzenia. Oboje należą do grona polskich naukowców, których badania są rozpoznawalne również na arenie międzynarodowej. W podcaście dzielą się doświadczeniami związanymi z budowaniem kariery naukowej, zdobywaniem finansowania na badania oraz pracą w zespołach badawczych.

Fascynacja ważniejsza niż plan kariery

Oboje goście podkreślają, że dobra kariera naukowa nie powinna opierać się na chłodnych kalkulacjach na temat kolejnych stopni naukowych czy stanowisk. Zdaniem prof. Agnieszki Chacińskiej kluczowe jest odnalezienie obszaru, który autentycznie fascynuje i daje satysfakcję. To właśnie ciekawość i zainteresowanie konkretnym problemem badawczym pozwalają wytrwać w wymagającej pracy naukowca przez wiele lat.

Podobnie uważa dr Dawid Kobiałka. Jak mówi, najlepiej gdy „rozum i serce idą w jednym kierunku”. Nauka wymaga długofalowego zaangażowania, dlatego warto wybierać tematy, które wydają się ważne i inspirujące same w sobie, a nie tylko korzystne z punktu widzenia osiągania kolejnych etapów kariery.

Dobra nauka rodzi się z krytycznej dyskusji

Jednym z głównych tematów rozmowy jest zdobywanie grantów i rozwijanie własnych pomysłów badawczych. Prof. Chacińska przekonuje, że podstawą każdego dobrego projektu naukowego jest interesujący pomysł, który następnie trzeba poddać krytycznej, merytorycznej dyskusji. Im więcej pytań i uwag pojawi się na etapie przygotowań, tym większa szansa, że projekt przekona ekspertów oceniających wniosek grantowy. Szczególnie ważne jest konfrontowanie swoich koncepcji nie tylko ze specjalistami z danej dziedziny, lecz także z naukowcami spoza własnego obszaru badawczego. Dzięki temu łatwiej sprawdzić, czy rzeczywiście potrafimy opowiedzieć o swoich badaniach w sposób zrozumiały i pokazać, na czym polega ich nowatorstwo.

Dr Kobiałka ilustruje tę radę własnym doświadczeniem związanym z konkursem SONATA BIS. Przygotowując się do rozmowy z panelem ekspertów, skonsultował swoją prezentację z prof. Arkadiuszem Marciniakiem, archeologiem, prezesem Europejskiego Stowarzyszenia Archeologów. Krytyczne uwagi sprawiły, że całkowicie przebudował sposób przedstawienia projektu. Efekt okazał się bardzo dobry: wniosek został oceniony jako trzeci spośród 96 zgłoszeń w obszarze nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce.

Mobilność otwiera nowe perspektywy

W rozmowie dużo miejsca poświęcono również znaczeniu mobilności naukowej. Prof. Chacińska zwraca uwagę, że rozwój naukowca wymaga zarówno zmiany środowisk badawczych, jak i otwartości na nowe zagadnienia. Wyjazdy do innych ośrodków pozwalają poznać odmienne sposoby prowadzenia badań, inne metody pracy i nowe kultury organizacyjne. To doświadczenia, które poszerzają horyzonty i pomagają budować naukową dojrzałość.

Z kolei dr Kobiałka podkreśla, że pozostawanie przez całą karierę w jednym miejscu może ograniczać rozwój. Jego zdaniem mobilność, także międzynarodowa, jest warunkiem prowadzenia badań, które wnoszą coś nowego do nauki. Nawet trudne doświadczenia związane ze zmianą otoczenia stają się ważną częścią rozwoju badacza.

Nauka to praca zespołowa

Goście podcastu zgodnie podkreślają, że współczesna nauka jest przedsięwzięciem zespołowym. Prof. Chacińska opowiada o budowaniu grup badawczych opartych na odpowiedzialności, wzajemnym zaufaniu i otwartej dyskusji. Jej zdaniem szczególnie ważne jest tworzenie przestrzeni do regularnej wymiany pomysłów oraz wspieranie młodych naukowców w stopniowym osiąganiu samodzielności.

Dr Kobiałka pokazuje natomiast na przykładzie badań archeologicznych, że sukces zależy często od współpracy specjalistów reprezentujących różne dyscypliny. W jego projektach uczestniczą archeolodzy, antropolodzy, medycy sądowi, specjaliści od teledetekcji czy geochemii. To właśnie połączenie kompetencji wielu osób pozwala odpowiadać na najbardziej złożone pytania badawcze.

Wybrane wypowiedzi

Prof. Agnieszka Chacińska

Trzeba mieć dobry pomysł i trzeba go poddawać dyskursowi, także krytycznemu. W momencie, kiedy środowisko dookoła nie sprzyja dyskusji, nie emocjonalnej, tylko merytorycznej, to naprawdę to osłabia szansę. Musi być pomysł i on musi być poddany krytyce, po to, żeby dojrzał do takiego poziomu, że przekona później recenzentów.

Musimy się nauczyć mówić takim językiem, aby trafiać do niespecjalistów, bo panele grantowe składają się z niespecjalistów, to jest bardzo istotne. Najważniejsza rzecz moim zdaniem w całym procesie.

Chciałabym doradzić młodym ludziom, żeby zadali sobie pytanie, co ich fascynuje w konkretnym przypadku. Jeżeli niewiele ich fascynuje lub nie potrafią tego wypowiedzieć, to być może to nie jest właściwa droga. Namawiałabym do świadomych wyborów, one w zasadzie nie powinny być kierowane etapami kariery. Musi być naprawdę prawdziwe zainteresowanie tym, co się robi, bo jeżeli tego nie ma, to nic z tej pracy nie wyjdzie.

Człowiek nie może robić dokładnie tego samego w okresie stażu doktorskiego, co robił w czasie doktoratu. Szukałabym nowych wyzwań. Ten element zmiany zainteresowań naukowych plus zmiana środowiska to razem daje naprawdę bardzo pozytywny efekt w postaci otworzenia horyzontów.

Dr Dawid Kobiałka

Idealne rozwiązanie jest takie, kiedy rozum i serce idą w jednym kierunku. Chłodne myślenie o tym, gdzie ja będę za pięć, dziesięć lat, nie jest najlepszym rozwiązaniem. To, czym powinniśmy się kierować, to jest właśnie przekonanie o tym, że chcemy zrobić coś ciekawego, nowego, coś, co jest dla nas po prostu ważne samo przez się, a nie, że to będzie gwarantem mojego doktoratu, bo naukę można robić bardzo dobrą mając samego magistra.

Warto słuchać mistrzów.

Mobilność to jest podstawa, jeśli chcemy robić badania, które pchają nas do przodu. Mamy jedno życie i jeśli chcemy coś wartościowego zrobić w nauce, to niestety droga jest długa, kręta i wiąże się właśnie z mobilnością.

Być upartym i po prostu do celu. Jak się wierzy w to, co chce się zrobić, że to jest ważne, potrzebne, to trzeba robić wszystko, żeby to rozwijać mimo problemów, które po drodze są. Bo te problemy, jeśli uda się je przejść, w takiej średniej perspektywie można tylko zyskać.

To, co robimy, jest nauką, ale taka archeologia jest także misją.

8 listopada dr Weronika Bieniasz objęła stanowisko zastępczyni dyrektora Narodowego Centrum Nauki. Z agencją jest związana od 2012 roku. 

Dr Weronika Bieniasz jest doktorem nauk chemicznych, absolwentką Wydziału Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest autorką i współautorką publikacji naukowych oraz zgłoszeń patentowych w obszarze chemii powierzchni materiałów i katalizy.

Z Narodowym Centrum Nauki jest związana od 14 lat. W latach 2012-2018 zajmowała stanowisko Koordynatorki Dyscyplin w grupie Nauk Ścisłych i Technicznych, odpowiadając za organizację konkursów oraz zapewnienie prawidłowego przebiegu procesu oceny wniosków. Od 2019 roku kierowała Zespołem ds. Elektronicznego Systemu Obsługi Wniosków.

Posiada wieloletnie doświadczenie w projektowaniu i doskonaleniu procesów związanych z finansowaniem badań naukowych oraz zapewnianiu spójności pomiędzy regulacjami, procesami organizacyjnymi i rozwiązaniami systemowymi wspierającymi funkcjonowanie Narodowego Centrum Nauki.

Jesteśmy głęboko wstrząśnięci tragicznymi wydarzeniami, które miały miejsce 7 listopada w Krakowie.

Składamy najszczersze kondolencje rodzinom oraz bliskim ofiar. Rannym życzymy szybkiego powrotu do zdrowia, a wszystkim dotkniętym tą tragedią przekazujemy wyrazy solidarności i wsparcia.

Dyrekcja, Rada i pracownicy NCN

We współpracy z Partnerstwem Europejskim Resilient Cultural Heritage ogłaszamy konkurs na międzynarodowe projekty badawcze dotyczące ochrony dziedzictwa kulturowego.

Tematy konkursu:

1. Risk and impact assessment and cultural heritage risk preparedness and management.
2. Managing the loss and damage of cultural heritage impacted by climate change-induced natural hazards.
3. Traditional, local and Indigenous knowledge systems and practices as resources and frameworks for societal resilience in the context of climate change.
4. Sustainable governance of the cultural heritage sector.

Szczegółowy zakres tematyczny konkursu znajduje się w ogłoszeniu o konkursie na stronie Partnerstwa Europejskiego Resilient Cultural Heritage.

W konkursie można otrzymać granty na realizację projektów badawczych prowadzonych przez konsorcja międzynarodowe złożone z minimum 3 zespołów badawczych, z co najmniej 3 różnych krajów biorących udział w konkursie. Konsorcjum może składać się z maksymalnie 7 partnerów. 

Polskie zespoły mogą otrzymać w konkursie środki na wynagrodzenia dla zespołu badawczego, wynagrodzenia i stypendia dla studentów lub doktorantów, zakup lub wytworzenie aparatury naukowo-badawczej oraz pokryć inne koszty związane z wydatkami niezbędnymi do realizacji projektu badawczego (szczegóły w uchwale Rady NCN). Kierownik polskiego zespołu musi posiadać co najmniej stopień naukowy doktora.

Kraje i agencje finansujące uczestniczące w konkursie

Austria (BMFWF/FWF), Belgia (BELSPO), Belgia (FWO), Belgia (F.R.S.-FNRS), Bułgaria (BNSF), Chorwacja (MSEY), Czechy (AVCR), Dania (DAFSHE), Egipt (STDF), Estonia (ETAG), Finlandia (AKA), Francja (ANR), Hiszpania (AEI), Irlandia (Research Ireland), Królestwo Niderlandów (NWO), Litwa (LMT), Łotwa (LZP), Malta (XM), Mołdawia (ANCD), Niemcy (BMFTR/DLR-PT), Norwegia (RCN), Polska (NCN), Rumunia (MC-UMP), Słowacja (CVTI SR), Słowacja (SAS), Szwecja (SRC), Turcja (TÜBITAK), Wielka Brytania (AHRC/UKRI)

Harmonogram konkursu

I etap: termin składania wspólnych wniosków wstępnych  (Pre-proposals) w systemie EPSS: 11 stycznia 2027 r. 14:00 CET

II etap:

• termin składania wspólnych wniosków pełnych (Full proposals) w systemie EPSS: 16 czerwca 2027 r. 14:00 CEST
• Termin składania wniosków krajowych w systemie OSF: 23 czerwca 2027 r. 23:59 CEST.

Wyniki konkursu

• ogłoszenie listy projektów zakwalifikowanych do finansowania – październik 2027
• rozpoczęcie realizacji projektów: grudzień 2027 – czerwiec 2028

Narodowe Centrum Nauki rozstrzygnęło konkurs Coordination and Capacity Kick-off, którego celem było wsparcie polskich naukowców w budowaniu międzynarodowych zespołów badawczych i rozwijaniu pomysłów na interdyscyplinarne projekty. Na opublikowanej liście rankingowej znalazły się 53 wnioski o łącznej wartości niemal 630 tys. zł.

Najwięcej grantów przyznano w obszarach nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce (HS) oraz nauk ścisłych i technicznych (ST), po 24. Kolejnych 5 grantów przypadło wnioskodawcom reprezentującym nauki o życiu (NZ). Każdy z zakwalifikowanych wniosków otrzymał finansowanie w wysokości 11 879 zł (2800 euro). 

Konkurs inny niż pozostałe

Coordination and Capacity Kick-off wyróżniał się na tle pozostałych konkursów NCN. Jego celem nie było finansowanie badań naukowych, lecz stworzenie warunków do ich wspólnego zaplanowania przez badaczy z Polski oraz państw-darczyńców Funduszy EOG: Norwegii, Islandii i Liechtensteinu.

Grant można przeznaczyć na pokrycie kosztów podróży i pobytu podczas wizyty u potencjalnego partnera z państwa-darczyńcy. W uzasadnionych przypadkach możliwe jest również sfinansowanie przyjazdu badacza z jednego z tych państw do Polski. Bezpośrednie spotkania mają umożliwić naukowcom wymianę doświadczeń i opracowanie założeń przyszłego projektu interdyscyplinarnego.

Nietypowy jest również sposób finansowania i rozliczania grantów. Każdy z beneficjentów otrzyma finansowanie w formie ryczałtu w jednakowej wysokości. Warunkiem jego rozliczenia będzie przedstawienie dokumentu Expression of Interest, podpisanego przez przedstawiciela instytucji z państwa-darczyńcy. Dokument ten ma potwierdzać odbycie spotkania i podjęcie współpracy nad koncepcją projektu. Beneficjenci będą również zobowiązani do przygotowania koncepcji interdyscyplinarnego projektu badawczego.

Pierwszy krok w stronę LANGSPIL

Konkurs C&C Kick-off został zaprojektowany jako działanie przygotowawcze do konkursu LANGSPIL na międzynarodowe, interdyscyplinarne projekty z obszaru badań podstawowych finansowane ze środków Funduszy EOG na lata 2021–2028.

LANGSPIL będzie wspierać trzyletnie projekty realizowane przez międzynarodowe konsorcja badawcze. Szczególne znaczenie będzie miało łączenie różnych dyscyplin naukowych, w tym nauk społecznych i humanistycznych, oraz współpraca z partnerami spoza środowiska akademickiego. Projekty mają odpowiadać na wyzwania związane z zieloną transformacją Europy, demokracją, praworządnością i prawami człowieka oraz włączeniem społecznym i odpornością społeczeństw.

C&C Kick-off ma pomóc naukowcom w nawiązaniu współpracy z partnerami z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu oraz wspólnym opracowaniu koncepcji badawczych, które mogą stać się podstawą przyszłych wniosków w konkursie LANGSPIL. Udział w C&C Kick-off nie zobowiązuje jednak do złożenia takiego wniosku ani nie gwarantuje uzyskania finansowania.

Inteligentne kompozyty biopochodne, molekularne mechanizmy stwardnienia zanikowego bocznego, chemia gazów szlachetnych, metody syntezy nowych nadprzewodników, kontrolowanie procesów druku 3D oraz sposoby eliminacji wiecznych chemikaliów ze środowiska to tematy projektów, które zrealizują polscy naukowcy we współpracy z partnerami ze Słowenii.

W konkursie OPUS 30 w ścieżce LAP polskie zespoły badawcze mogą ubiegać się o finansowanie projektów realizowanych we współpracy dwu- lub trójstronnej z zespołami z zagranicy w ramach programu Weave. Ścieżka LAP to uproszczony sposób na wyłanianie w konkursach najlepszych projektów angażujących partnerów z dwóch lub trzech krajów, który pozwala uniknąć dublowania procedur oceny. Wnioski LAP są oceniane tylko raz, przez jedną agencję lub organizację, w ramach jej standardowych programów grantowych. Wnioski rekomendowane przez agencję wiodącą podlegają zatwierdzeniu przez agencje grantowe z krajów, z których pochodzą zespoły partnerskie.

Narodowe Centrum Nauki pełni rolę agencji wiodącej w programie Weave dla projektów LAP składanych w ramach jesiennej edycji konkursu OPUS. W trzydziestej edycji konkursu eksperci NCN ocenili projekty angażujące naukowców z Polski i Słowenii, a ich rekomendacje zostały zaakceptowane przez słoweńską agencję ARIS (Javna agencija za znanstvenoraziskovalno in inovacijsko dejavnost Republike Slovenije), która sfinansuje prace słoweńskich zespołów.

Tematy polsko-słoweńskich projektów

W konkursie OPUS 30 LAP finansowanie otrzymało 6 projektów, które będą realizowane we współpracy polsko-słoweńskiej. Łączny budżet przeznaczony dla polskich zespołów to ponad 11,1 mln zł.

Listy rankingowe OPUS 30+LAP/Weave wraz z opisami popularnonaukowymi projektów

Lista rankingowa: projekty polsko-słoweńskie (pdf)

Finansowanie w grupie nauk o życiu otrzymał projekt, którego kierownikiem po polskiej stronie jest dr hab. Katarzyna Raczyńska z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Naukowcy będą pracować nad wyjaśnieniem molekularnego mechanizmu jednej ze śmiertelnych chorób neurodegeneracyjnych, stwardnienia zanikowego bocznego (ALS), związanego z mutacjami w genie FUS. W swoich badaniach wykorzystają m.in. trójwymiarowe neurosferoidy, czyli modele przypominające ludzki mózg. Partnerem projektu po stronie słoweńskiej jest zespół pod kierownictwem dr Heleny Motaln z Instytutu Jozefa Stefana.

W grupie nauk ścisłych i technicznych granty otrzymało 5 projektów.

Dr hab. Mihailis Arhangelskis z Uniwersytetu Warszawskiego wraz z zespołem przyjrzy się grupie pierwiastków uważanych dotąd za całkowicie niereaktywne, zwanych gazami szlachetnymi. Badacze planują wykazać, że gazy te mogą reagować z innymi pierwiastkami w odpowiednio dobranych ekstremalnych warunkach, m.in. przy podwyższonym ciśnieniu oraz temperaturze. Wymuszone reakcje pomogą zrozumieć zasady rządzące reaktywnością gazów szlachetnych i mogą doprowadzić do odkrycia ich nowych związków. Partnerem projektu po stronie słoweńskiej będzie grupa badawcza prof. Matica Lozinšeka z Instytutu Jozefa Stefana.

Nadprzewodniki na bazie niklanów to przedmiot badań naukowców z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie pod kierownictwem dr hab. Dominika Kurzydłowskiego. Mają zdolność do przewodzenia prądu elektrycznego bez oporu, jednak ich możliwości są słabo zbadane ze względu na trudności związane z ich syntezą. Dzięki grantowi OPUS LAP polscy badacze we współpracy z zespołem prof. Mireli Dragomir z Instytutu Jozefa Stefana będą pracować nad innowacyjnymi metodami syntezy i charakteryzowania nowych tlenków i tlenofluorków niklu, które mogłyby być nadprzewodnikami, co umożliwi dalsze badanie ich właściwości i zrozumienie ich zachowania.

Grupa naukowców z Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego pod kierownictwem dra inż. Krzysztofa Grzelaka będzie pracować nad udoskonaleniem jednej z technologii druku 3D metali: metody bezpośredniego napawania energią (Direct Energy Deposition, DED). Jest ona wykorzystywana do wytwarzania skomplikowanych elementów, wykorzystywanych m.in. w lotnictwie, energetyce czy przemyśle. Obecnie wyzwaniem dla szerszego jej zastosowania jest zapewnienie stabilnej jakości wytwarzanych elementów. We współpracy z grupą prof. Drago Bračuna z Uniwersytetu Lublańskiego będą pracować nad zaawansowanym systemem pomiaru temperatury jeziorka ciekłego metalu, który w przyszłości umożliwi sterowanie procesem DEW w czasie rzeczywistym.

Zespół pod kierownictwem dra inż. Mateusza Ficka z Politechniki Gdańskiej otrzymał grant na badania związane z zanieczyszczeniem wód tzw. wiecznymi chemikaliami, czyli substancjami perfluoroalkilowymi (PFAS). Związki te stanowią rosnące zagrożenie dla zdrowia publicznego i ekosystemów wodnych. We współpracy z zespołem dra Sebastijana Kovačiča z Uniwersytetu Mariborskiego naukowcy będą rozwijać przełomowe platformy materiałowe łączące zaawansowane nanostruktury węglowe z innowacyjnymi polimerami funkcjonalnymi, które będą wykorzystywane do fotoelektrochemicznej degradacji zanieczyszczeń. Elementem projektu będzie również kampania edukacyjna mająca na celu podniesienie świadomości społecznej dotyczącej zagrożeń związanych z PFAS.

Na Politechnice Wrocławskiej zespół pod kierownictwem dra Szymona Dudy zrealizuje projekt OPUS LAP dotyczący kompozytów biopochodnych. To obiecująca grupa materiałów wzmacnianych włóknami naturalnymi, które mogą zastąpić materiały syntetyczne w wielu dziedzinach życia, ograniczając negatywny wpływ na środowisko. Naukowcy skoncentrują się na opracowaniu nowej metody oceny i modelowania uszkodzeń zmęczeniowych w inteligentnych bio-kompozytach oraz kompozytach hybrydowych. Wyniki ich badań przyczynią się do bardziej bezpiecznego i świadomego projektowania konstrukcji z materiałów przyjaznych środowisku. Partnerem projektu po słoweńskiej stronie jest zespół prof. Zorana Berganta z Uniwersytetu Lublańskiego.

Statystyki OPUS i OPUS LAP 

W rozstrzygniętym w czerwcu br. konkursie OPUS 30+LAP/Weave do NCN wpłynęła rekordowa liczba 2359 wniosków na łączną kwotę ponad 4 mld zł. W pierwszej turze rozstrzygnięć finansowanie otrzymało 279 wniosków OPUS o wartości niemal 570,7 mln zł. Kolejne wyniki dotyczyły projektów z udziałem zespołów z Austrii i Czech (26 projektów o wartości ponad 43,6 mln zł), Belgii-Flandrii (1 projekt o wartości 1,5 mln zł) oraz Szwajcarii (10 projektów, ponad 18,5 mln zł).

Lista laureatów konkursu OPUS 30+LAP/Weave liczy obecnie 322 projekty OPUS i OPUS LAP, o łącznej wartości ponad 645,5 mln zł. Do grona laureatów konkursu dołączą jeszcze projekty zakładające współpracę z partnerami z Niemiec. Po publikacji ostatnich wyników znane będą ostateczne statystyki i wskaźniki sukcesu w konkursie OPUS 30+LAP/Weave.

W 12. odcinku serii rozmawiamy z psycholożką, dr hab. Moniką Wróbel, profesorką z Uniwersytetu Vizja, członkinią Rady Naukowej Instytutu Psychologii PAN badającą emocje jako komunikaty społeczne. Uśmiech, łzy i płacz – pozornie dobrze znane i intuicyjnie rozumiane – w różnych kontekstach mogą znaczyć coś zupełnie innego. W rozmowie z Anną Korzekwą-Józefowicz badaczka opowiada o tym, jak interpretujemy ekspresje emocjonalne, co wpływa na ich odbiór i dlaczego nawet nasze najbardziej oczywiste przekonania nie zawsze wytrzymują konfrontację z wynikami badań.

Uśmiech nie zawsze znaczy to samo

Emocje można traktować jako komunikaty społeczne. Uśmiech zazwyczaj kojarzymy z ciepłem i życzliwością, ale jego znaczenie zależy od tego, kto się uśmiecha, do kogo i w jakiej sytuacji. Ten sam uśmiech może zostać odebrany zupełnie inaczej, jeśli pojawia się w nieadekwatnym kontekście.

– Jeżeli ten komunikat jest dostosowany do kontekstu, kiedy on jest stosowny, to my wiemy, że ludzie wtedy na te ekspresje odpowiadają zgodnie z przypisanym im znaczeniem – tłumaczy badaczka.

Przykładem może być uśmiech osoby, której nie lubimy albo której nie ufamy. Ekspresja, która w innych okolicznościach miałaby charakter afiliacyjny, może zostać odczytana jako wyraz dominacji czy nawet poniżenia. Na interpretację wpływają także cechy odbiorcy, sytuacja i kultura.

Łzy w bliskiej relacji

Jednym z nowszych obszarów badań prof. Wróbel, który zgłębia wraz ze swoją doktorantką, są łzy w związkach romantycznych. Badaczki sprawdzają, czy i w jakich sytuacjach ludzie płaczą przy swoich partnerach i partnerkach. Wyniki pokazują, że łzy mogą pełnić więcej funkcji, niż początkowo zakładano.

Mogą być komunikatem o dobrym samopoczuciu i bliskości, sygnalizować negatywne emocje czy służyć manipulacji. Okazało się jednak, że są także sytuacje, w których bliska osoba pomaga regulować emocje wywołane przez kogoś innego. Po trudnym dniu w pracy płacz może pojawić się dopiero w domu – w miejscu, w którym człowiek czuje się bezpiecznie i może pozwolić sobie na wyrażenie emocji.

Osobną grupę stanowią sytuacje związane z troską o innych (ludzi, zwierzęta) czy z wydarzeniami na świecie. Partner lub partnerka staje się wtedy bezpiecznym kontekstem, w którym można wyrazić emocje wywołane cierpieniem innych.

Od zdjęć do prawdziwego płaczu

Metody badania ekspresji emocjonalnych zmieniały się wraz z rozwojem psychologii. Początkowo naukowcy wykorzystywali przede wszystkim zdjęcia przedstawiające osoby uśmiechające się czy płaczące w różny sposób. Z czasem coraz większe znaczenie zaczęły mieć dynamiczne ekspresje.

Zespół prof. Wróbel stworzył bazę około 500 nagrań przedstawiających różne rodzaje ekspresji – ze łzami i bez. Badaczka podkreśla jednak, że także takie materiały mają ograniczenia, ponieważ przedstawiany płacz jest upozowany. Dlatego kolejnym krokiem jest próba wykorzystania w badaniach spontanicznych zachowań.

W jednym z badań uczestnicy mieli pokazać, jak wyglądaliby, gdyby płakali ze smutku, a następnie – jak płakaliby, chcąc kogoś zmanipulować. Okazało się, że w odgrywanym płaczu manipulacyjnym częściej pojawiały się zachowania łatwe do udawania, takie jak ocieranie łez czy dotykanie twarzy.

Psychologia bliższa życiu

Jedną ze zmian, jakie zaszły w badaniach nad ekspresjami emocjonalnymi, jest uwzględnienie w dużo większym stopniu kontekstu.

– Kiedyś po prostu pokazywano twarze na białym tle, bez żadnych ludzi obok, bez żadnej informacji, w jakiej sytuacji ta osoba się znajduje. Dzisiaj już wiemy, że nie w taki sposób bada się emocje – mówi prof. Wróbel.

Badaczka zwraca uwagę na napięcie między kontrolą eksperymentalną a realizmem. W laboratorium łatwiej wyizolować badany efekt. Im bardziej badanie przypomina prawdziwe życie, tym więcej pojawia się zmiennych i tym trudniej interpretować wyniki. Jednocześnie obraz ludzkich zachowań staje się wtedy pełniejszy.

Nie wszystko, co „wiemy”, jest prawdą

Psychologia często sprawdza przekonania, które wydają nam się oczywiste. Ludzie mają intuicje dotyczące emocji, relacji czy zachowania innych osób, ale te intuicje bywają ze sobą sprzeczne.

– Psycholog i psycholożka mówią rzeczy, które teoretycznie ludzie wiedzą, ale czasami ludzie wiedzą sprzeczne rzeczy i psychologia pozwala rozwikłać na przykład, czy przeciwieństwa się przyciągają, czy jednak swój ciągnie do swego – mówi prof. Wróbel.

Jednym z przekonań, które sama badaczka musiała zrewidować w trakcie badań, było założenie, że osoba płacząca w pracy jest postrzegana jako mniej kompetentna. Wyniki pokazują, że nie musi tak być. Znaczenie ma m.in. sposób wyrażania emocji. Subtelna łza może jednocześnie komunikować emocje i wskazywać na ich kontrolowanie, nie powodując spadku zaufania do kompetencji danej osoby.

Nie płacz tylko w ukryciu

Popularne przekonanie, że płakać należy wyłącznie w samotności, może oznaczać rezygnację z ważnej społecznej funkcji łez. Według prof. Wróbel łzy są nie tylko reakcją fizjologiczną, ale także sygnałem kierowanym do innych osób.

Badaczka odwołuje się do koncepcji łez jako „spoiwa społecznego” (social glue). Płacz może komunikować, że potrzebujemy pomocy, bliskości czy wsparcia. Badania wskazują też, że poczucie ulgi kojarzone potocznie z katharsis po wypłakaniu się, wiąże się z otrzymaniem wsparcia społecznego. Samotny płacz nie musi przynosić tego samego efektu.

Wybrane cytaty

Jak zmieniało się badanie emocji

To, co wiemy o ekspresjach, czego nie było wiadomo, to właśnie rola kontekstu. Kiedyś po prostu pokazywano twarze na białym tle, bez żadnych ludzi obok, bez żadnej informacji, w jakiej sytuacji ta osoba się znajduje. Dzisiaj już wiemy, że nie w taki sposób bada się emocje i coraz bardziej troszczymy się o to, żeby te nasze bodźce były jak najbardziej kontekstowe.

Laboratorium a prawdziwe życie

Ja wiem, że jak badamy w laboratorium, to mamy dużą trafność, kontrolujemy wpływ zmiennych, mamy taki czysty efekt. Natomiast my widzimy, że teraz, kiedy mamy możliwość wykorzystywania na przykład filmów wideo, gdzie ludzie płaczą naprawdę, tego szumu jest znacznie więcej, efekty są trudniejsze do interpretacji, dużo mniej stabilne, ale obraz tego, co wiemy, staje się pełniejszy.

Łzy jako społeczne spoiwo

Jeżeli ktoś ma takie przekonanie, że nie wolno płakać przy innych, to nie korzysta z tego, co łzy i płacz mają w sobie najlepsze. Dlatego, że nasz model i podejście na przykład Ada Vingerhoetsa, bardzo znanego badacza płaczu, mówi, że łzy są klejem społecznym – social glue, spoiwo społeczne. I to, co łzy powodują, to jest wysyłanie komunikatu: jestem w tym momencie w takim stanie, że potrzebuję twojej pomocy, chcę, żebyś mnie przytulił, chcę, żebyś był blisko, podzielił się ciepłym słowem.

Można płakać w pracy

To, co mnie samą zaskoczyło w badaniach – sama miałam to przekonanie i potrzebowałam psychologii, żeby je zrewidować – to było przekonanie, że łzy, zwłaszcza w pracy, powodują, że jesteśmy postrzegani jako niekompetentni. No i nasze badania pokazują, że nie, i nie tylko nasze badania. To zależy od tego, jak płaczemy. Jeżeli to jest taka subtelnie roniona łza, nawet w takim kontekście jak praca, to ona nie spowoduje spadku zaufania do naszych kompetencji, dlatego że pokazuje naszą człowieczą stronę.

NCN zwiększył moją wiarę w siebie 

Jestem z pokolenia, które jeszcze publikowało po polsku i wydawało się, że to jest normalne. Jak napisałam pierwszy grant NCN, to nagle musiałam mieć publikację po angielsku. 

Bez NCN-u nie zrobiłabym takich badań, jakie robiłam, bo trudno by je było zrobić bez pieniędzy. Nie opublikowałabym takich artykułów, które dzisiaj przyniosły mi te współprace, które mam, i kolejny grant. Więc powiedziałabym – to zabrzmi górnolotnie i trochę patetycznie – ale NCN bardzo zwiększył moją wiarę w siebie jako naukowczynię.

Pod koniec października Partnerstwo Europejskie Resilient Cultural Heritage ogłosi pierwszy konkurs na międzynarodowe projekty badawcze pn. Foundations for climate-resilient cultural heritage: Assessing and managing impact and risk, dealing with damage and loss. 

W konkursie RCH Call 2027 weźmie udział 28 agencji finansujących z 25 krajów, a przewidywany budżet na finansowanie projektów badawczych wynosi ponad 27 mln EUR. Nabór jest współfinansowany przez Unię Europejską.

Tematyka badawcza konkursu obejmuje następujące zagadnienia :

1. Risk and impact assessment and cultural heritage risk preparedness and management; 
2. Managing the loss and damage of cultural heritage impacted by climate change-induced natural hazards;
3. Traditional, local and Indigenous knowledge systems and practices as resources and frameworks for societal resilience in the context of climate change;
4. Sustainable governance of the cultural heritage sector.

O finansowanie będą mogły starać się konsorcja międzynarodowe złożone z co najmniej trzech zespołów badawczych pochodzących z co najmniej trzech krajów biorących udział w konkursie. Wnioskodawców będą obowiązywały krajowe wymogi formalne określone przez organizacje finansujące projekty uczestniczące w konkursie.

Przewidywany termin składania wniosków wstępnych: 11 stycznia 2027 r.

Dodatkowe informacje na temat konkursu, w tym lista krajów zainteresowanych udziałem, dostępne są na stronie internetowej Partnerstwa RCH.

Zapowiedź konkursu ma charakter informacyjny. Szczegółowe warunki zostaną określone  w treści oficjalnego ogłoszenia o konkursie.

Europejskie Partnerstwo One-Health Antimicrobial Resistance (EUP OHAMR) zapowiada drugi konkurs na międzynarodowe projekty badawcze pn. Understand, Model and Stop AMR Transmission, który zostanie ogłoszony 18 listopada 2026 r. Nabór jest współfinansowany przez Unię Europejską.

W konkursie OHAMR Call 2027 wezmą udział 33 agencje finansujące z 26 krajów, a przewidywany budżet na finansowanie projektów badawczych wynosi ponad 28 mln EUR. Jego celem jest ograniczenie rozwoju oraz transmisji oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Zjawisko to stanowi obecnie jedno z największych globalnych wyzwań dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz środowiska. Mimo dotychczasowych wysiłków i pojawienia się nowych technologii, obecne środki i rozwiązania wciąż pozostają niewystarczające, by zmniejszyć jego skalę. Głębsze zrozumienie dynamiki transmisji oporności jest niezbędne do poprawienia strategii zapobiegania i mechanizmów kontroli. Potrzebne jest opracowanie nowych i ulepszonych środków i metod, które pozwolą skuteczniej walczyć z rosnącą opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe, opartych na lepszym zrozumieniu mechanizmów napędzających powstawanie, ewolucję, selekcję, utrzymywanie się oraz transmisję oporności wśród ludzi, zwierząt i w środowisku, zgodnie z koncepcją Jednego Zdrowia (One Health). 

Zakres tematyczny konkursu obejmie trzy tematy badawcze:

• Topic 1: Model AMR transmission dynamics to predict the risk of AMR emergence and spread to support decision making of public authorities;
• Topic 2: Understand and characterize the role of host commensal micro-organisms (including fungi) in AMR dynamics and develop solutions aiming at selective decolonizing of resistant organisms in the host (human and animals) to prevent transmission;
• Topic 3: Develop or improve tools and methods to reduce resistant bacteria, fungi, and resistance genes in environmental hotspots, and investigate the impact of these tools and methods on AMR Transmission.

O finansowanie będą mogły starać się konsorcja międzynarodowe złożone z co najmniej 
trzech zespołów badawczych pochodzących z co najmniej trzech krajów biorących udział w konkursie. Wnioskodawców będą obowiązywały krajowe wymogi formalne określone przez organizacje finansujące uczestniczące w konkursie.