Odbudowa więzi z przyrodą jako droga do ochrony bioróżnorodności

Kryzys bioróżnorodności jest dziś jednym z najpoważniejszych wyzwań cywilizacyjnych. Raporty Międzyrządowej Platformy Naukowo-Politycznej ds. Różnorodności Biologicznej i Usług Ekosystemowych (IPBES) pokazują, że przyroda na świecie ulega coraz szybszej degradacji pod wpływem zmian użytkowania terenu, presji urbanizacyjnej, nadmiernej eksploatacji zasobów, zanieczyszczeń, zmiany klimatu i gatunków inwazyjnych. Jednocześnie globalne ramy działań Kunming–Montreal, przyjęte w ramach Konwencji o różnorodności biologicznej, podkreślają, że skuteczna odpowiedź na ten kryzys wymaga nie tylko ochrony cennych obszarów, ale także większego włączania kwestii bioróżnorodności do planowania rozwoju, planowania przestrzennego, edukacji i współpracy społecznej. To właśnie w tym kontekście powstał projekt RECON (BiodivTransform). 

Od więzi do zaangażowania

Projekt RECON podkreśla społeczny wymiar kryzysu bioróżnorodności, objawiający się spadkiem jakości życia, i koncentruje się na zjawisku orędownictwa na rzecz odbudowy więzi z przyrodą. Celem projektu jest zrozumienie, w jaki sposób kontakt człowieka z przyrodą może prowadzić do budowania więzi z nią, a następnie przekładać się na troskę, odpowiedzialność i konkretne działania na rzecz ochrony bioróżnorodności. Projekt wychodzi z założenia, że przyroda jest podstawą jakości życia, zdrowia, odporności miast i trwałości krajobrazu. Dlatego projekt RECON bada, jak odbudowa relacji ludzi z przyrodą na poziomie indywidualnym, społecznym i administracyjnym może stać się impulsem do szerszej zmiany społecznej oraz ważnym elementem lepszego planowania i zarządzania rozwojem w obszarach metropolitalnych i gminach. 

Badania prowadzone w ramach projektu łączą nauki społeczne, inżynierię geoprzestrzenną i działania partycypacyjne. Projekt RECON wykorzystuje badania ankietowe wzbogacone o narzędzia partycypacyjnego mapowania, analizy zielonej infrastruktury i usług ekosystemowych, badania interesariuszy, etnografię oraz analizę treści dokumentów planistycznych i polityk publicznych pod kątem potencjału do systemowej zmiany. Dzięki temu projekt RECON pozwoli lepiej zrozumieć społeczne, przestrzenne i instytucjonalne uwarunkowania ochrony i kształtowania bioróżnorodności w miastach i ich otoczeniu. Wstępne wyniki pokazują, że zjawisko orędownictwa na rzecz odbudowy więzi z przyrodą może mieć różnorodne odsłony, odnoszące się zarówno do różnych interesariuszy, sektorów gospodarki, poziomów zarządzania i współpracy, jak i wartości, oraz wykorzystujące szeroki wachlarz metod, instrumentów i narzędzi.

Wspólne działania dla bioróżnorodności

Sercem projektu jest rozwój Społecznego Laboratorium Transformacji na rzecz Odbudowy Więzi z Przyrodą — autorskiego podejścia, które ma pomagać przechodzić od wiedzy i świadomości do wspólnego działania. W jego ramach powstają metody współpracy, narzędzia współtworzenia rozwiązań, działania wzmacniające kompetencje oraz materiały edukacyjne, które będą mogły służyć samorządom, organizacjom społecznym, zarządcom terenów i społecznościom lokalnym. To podejście będzie testowane w trzech pilotażowych obszarach funkcjonalnych miast: Warszawy, Wiednia i Stuttgartu. Każdy z nich odpowiada na konkretne wyzwanie: planowanie zrównoważonej turystyki i rekreacji, zintegrowane zarządzanie krajobrazem albo mediacja w konflikcie między ścisłą ochroną przyrody a potrzebami wypoczynku i rekreacji mieszkańców. Projekt ma charakter międzynarodowy i jest realizowany przez Politechnikę Warszawską we współpracy z sześcioma instytucjami z czterech krajów (Polski, Austrii, Niemiec i Holandii).

Najciekawszym rezultatem projektu RECON będzie, obok nowej wiedzy naukowej o zjawisku orędownictwa na rzecz odbudowy więzi z przyrodą,  zestaw praktycznych rozwiązań możliwych do wykorzystania w rzeczywistych procesach decyzyjnych. Projekt wypracuje narzędzia współpracy z interesariuszami, działania edukacyjne i rozwojowe, otwarte zasoby wiedzy oraz konkretne opracowania wspierające polityki publiczne i planowanie przestrzenne.