IV edycja Funduszy Norweskich i EOG koncentruje się na badaniach podstawowych, które pomagają lepiej rozumieć wyzwania społeczne i środowiskowe. NCN jako operator programu będzie wspierać projekty łączące różne dziedziny oraz takie, których wyniki mogą być wykorzystywane przy tworzeniu polityk publicznych.
Podpisanie umów dla pięciu pierwszych programów finansowanych w IV edycji Funduszy Norweskich i EOG, przewodnicząca Komitetu Mechanizmów Finansowych Kristin Hansen oraz sekretarz stanu w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej Jan Szyszko oraz dr Marcin Liana, zastępca dyrektora NCN, fot. MFiPR
Umowy programowe inaugurujące IV edycję na lata 2021-2028 podpisano 4 lutego 2026 r. w Muzeum Historii Polski w Warszawie. Budżet programu „Badania podstawowe” przekracza 71 mln euro, a finansowanie projektów będzie możliwe do końca kwietnia 2031 r.
W tej edycji zaplanowaliśmy dwa konkursy badawcze oraz dwa konkursy wspierające, adresowane do zespołów realizujących projekty we współpracy z partnerami z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu. Konkursy badawcze to GRIEG BIS (z budżetem 50 mln euro) oraz interdyscyplinarny LANGSPIL (12 mln euro). Oba zostaną ogłoszone w 2026 roku i obejmą trzyletnie projekty realizowane w formule bilateralnej lub wielostronnej. Projekty składane w tych konkursach będą musiały wpisywać się w co najmniej jeden z trzech priorytetów darczyńców, wskazanych w dokumencie Blue Book: zieloną transformację, demokrację i rządy prawa oraz społeczne przemiany i odporność. Także w tym roku uruchomiony zostanie pierwszy z konkursów wspierających – Coordination & Capacity Kick-off, którego celem jest wsparcie budowania zespołów i opracowanie koncepcji badawczych dla międzynarodowych projektów interdyscyplinarnych. Drugi – Coordination & Capacity Follow-up – zaplanowany na 2028 rok, ma wspierać waloryzację wiedzy wyniesionej z realizowanych w programie projektów. Będziemy także wzmacniać badania polarne w predefiniowanym projekcie SPARK, w którym zaangażowani będą naukowcy z Polski, Islandii i Norwegii.
Wychodzenie poza ramy
Prezentacja programu Badania podstawowe
W latach 2017-2024, w poprzedniej edycji Funduszy Norweskich i EOG, NCN zarządzało budżetem w wysokości 54 mln euro. Środki te zostały przeznaczone m.in. badania obejmujące wczesną ocenę ryzyka chorób nowotworowych oraz nieinwazyjne metody diagnostyki układu krążenia; projekty dotyczące aktywizmu i alternatywnych form obywatelstwa, prywatności danych oraz polityczności prawa; a także badania nad skutkami zmian klimatu oraz społecznymi i psychologicznymi reakcjami na kryzys klimatyczny. Wyniki badań torfowisk prowadzonych w Polsce i Norwegii stanowią podstawę do dalszego planowania ochrony tych ekosystemów oraz rekultywacji obszarów torfowisk.
O taki wpływ chodzi NCN w nowym rozdaniu. – Nie o komercjalizację ani patenty, a o sytuacje, w których z wyników badań ktoś realnie korzysta przy tworzeniu regulacji, programów edukacyjnych czy polityk publicznych – podkreśla Joanna Węgrzycka z Zespołu ds. Funduszy Norweskich i EOG w NCN. IV edycja kładzie nacisk na transdyscyplinarność, czyli wychodzenie poza ramy akademickie. Kluczowy będzie tu konkurs LANGSPIL, który zakłada współpracę naukowców z sektorem pozaakademickim: władzami lokalnymi czy organizacjami społecznymi. – Chcemy, żeby badaczki i badacze wychodzili poza swoją dyscyplinę i współpracowali z partnerami z innych dziedzin i spoza środowiska akademickiego, którzy są realnie zainteresowani rozwiązaniem danego problemu – dodaje Joanna Węgrzycka.
Zwiększony budżet w tej edycji Funduszy Norweskich i EOG to efekt sprawności NCN w poprzednich latach. Wykorzystaliśmy niemal 100 proc. środków, co przełożyło się na większą pulę w obecnym rozdaniu. – Zrealizowaliśmy nie tylko wszystkie zaplanowane konkursy, ale i dodatkowe aktywności: program stypendialny dla młodych naukowców z Ukrainy, predefiniowany projekt polarny CRIOS oraz dwie inicjatywy bilateralne – HarSval w badaniach polarnych oraz Science & Society w naukach społecznych i humanistycznych – wylicza dr Marzena Oliwkiewicz-Miklasińska, kierowniczka Zespołu ds. Funduszy Norweskich i EOG.
Podpisanie umów programowych IV edycji Funduszy Norweskich i EOG, fot. MFiPR
IV edycja „Badań podstawowych” w skrócie:
- GRIEG BIS (50 mln euro): konkurs na projekty w formule bottom-up;
- LANGSPIL (12 mln euro): nowy konkurs na projekty interdyscyplinarne i transdyscyplinarne;
- Wsparcie kadr: w projektach wymagane będzie, aby młodzi naukowcy koordynowali co najmniej jedno zadanie badawcze, zdobywając doświadczenie w zarządzaniu dużymi, międzynarodowymi projektami. Kontynuowane będą także działania wspierające równość płci w nauce.
- Konkursy Coordination & Capacity: „Kick-off” na budowanie interdyscyplinarnych zespołów oraz zaplanowany na 2028 r. „Follow-up” na waloryzację wyników badań.
Zgodnie z harmonogramem, ogłoszenie konkursów GRIEG-BIS oraz C&C Kick-off planowane jest na czerwiec 2026. Pod koniec roku ruszy nabór do programu LANGSPIL, a we wrześniu wystartuje predefiniowany projekt polarny SPARK.
Cel pozostaje niezmienny: finansowanie nauki, która potrafi odpowiedzieć na wyzwania współczesności.