„Dobra nauka to racja stanu: musimy upraszczać zasady, łączyć instytucje w spójny system i budować mosty od badań do globalnych innowacji.” Sześć instytucji sformułowało rekomendacje dla władz państwowych w sprawie finansowania nauki i komercjalizacji badań w Polsce.
„Dobra nauka to racja stanu: musimy upraszczać zasady, łączyć instytucje w spójny system i budować mosty od badań do globalnych innowacji - tak, by publiczne pieniądze szybciej przekładały się na zdrowie, bezpieczeństwo i miejsca pracy”
Polski system finansowania badań oraz komercjalizacji ich wyników wymaga zmian strukturalnych, a nie jedynie doraźnych korekt w poszczególnych agencjach. Z taką diagnozą szefowie sześciu instytucji publicznych zwrócili się do najwyższych władz państwowych. Wspólne stanowisko przekazano prezydentowi RP, premierowi oraz marszałkom Sejmu i Senatu. Dokument jest efektem debaty zorganizowanej 17 lutego na Uniwersytecie Jagiellońskim podczas konferencji „Nauka dla społeczeństwa i gospodarki: publiczne finansowanie badań i innowacji w Polsce”.
Nowa jakość ewaluacji
Autorzy dokumentu postulują, by system oceny jednostek naukowych opierał się na rzeczywistej jakości dorobku oraz jego wpływie na społeczeństwo i gospodarkę. Wskaźniki pośrednie – takie jak liczba patentów, publikacji czy cytowań – nie powinny stanowić głównej podstawy oceny. Ewaluację powinni przeprowadzać eksperci zagraniczni, pozostający poza krajowym systemem nauki.
Ekosystem zamiast silosów
Centralnym postulatem apelu jest rezygnacja z fragmentarycznego podejścia do finansowania badań. Innowacje technologiczne powstają w funkcjonalnym ekosystemie, w którym wysokiej jakości badania podstawowe przechodzą kolejno w fazę prac aplikacyjnych, komercjalizacji i skalowania. Finansowanie badań podstawowych nie może być rozpatrywane w izolacji: stanowią one nieodzowny element całego procesu innowacyjnego.
Komercjalizacja i ryzyko
Autorzy wskazują na konieczność domknięcia luki między wynikami badań a rynkiem. Wymaga to wdrożenia instrumentów typu proof-of-concept oraz lepszej koordynacji badań podstawowych z mentoringiem i finansowaniem rozwoju, przy wykorzystaniu zasobów uczelni, instytutów i funduszy venture capital. Szczególną uwagę poświęcono projektom o wysokim ryzyku badawczym. Zdaniem sygnatariuszy realizacja takich przedsięwzięć nie powinna wiązać się z obowiązkiem zwrotu środków w przypadku nieosiągnięcia z góry założonych parametrów technologicznych, o ile prace prowadzone były rzetelnie.
Stabilność i kadry
Wieloletnia stabilność systemu finansowania jest warunkiem budowania jakości badań i przyciągania talentów. Skuteczności reformy nie uda się zapewnić bez ograniczenia obciążeń administracyjnych: nadmierna kontrola usztywnia procesy twórcze, a rozbudowana biurokracja promuje wypełnianie wytycznych kosztem generowania mierzalnych rezultatów naukowych.
W sferze polityki kadrowej dokument postuluje wspieranie cyrkulacji talentów, tak aby najlepsi badacze wiązali swoją karierę z Polską, oraz zwiększenie udziału kobiet w systemie nauki, w szczególności na stanowiskach zarządczych i strategicznych.
Komunikacja społeczna
Dokument zamyka postulat dotyczący rzetelnej komunikacji społecznej. Autorzy zaznaczają, że korzyści z badań i innowacji muszą mieć wymiar realny i mierzalny: sama promocja nie zastąpi merytorycznej wartości produktu końcowego.
Pod wspólnym stanowiskiem podpisali się szefowie: Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, Narodowego Centrum Nauki, Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej oraz PFR Ventures.
Pełna treść stanowiska dostępna jest na stronie FNP.