Inteligentne kompozyty biopochodne, molekularne mechanizmy stwardnienia zanikowego bocznego, chemia gazów szlachetnych, metody syntezy nowych nadprzewodników, kontrolowanie procesów druku 3D oraz sposoby eliminacji wiecznych chemikaliów ze środowiska to tematy projektów, które zrealizują polscy naukowcy we współpracy z partnerami ze Słowenii.
W konkursie OPUS 30 w ścieżce LAP polskie zespoły badawcze mogą ubiegać się o finansowanie projektów realizowanych we współpracy dwu- lub trójstronnej z zespołami z zagranicy w ramach programu Weave. Ścieżka LAP to uproszczony sposób na wyłanianie w konkursach najlepszych projektów angażujących partnerów z dwóch lub trzech krajów, który pozwala uniknąć dublowania procedur oceny. Wnioski LAP są oceniane tylko raz, przez jedną agencję lub organizację, w ramach jej standardowych programów grantowych. Wnioski rekomendowane przez agencję wiodącą podlegają zatwierdzeniu przez agencje grantowe z krajów, z których pochodzą zespoły partnerskie.
Narodowe Centrum Nauki pełni rolę agencji wiodącej w programie Weave dla projektów LAP składanych w ramach jesiennej edycji konkursu OPUS. W trzydziestej edycji konkursu eksperci NCN ocenili projekty angażujące naukowców z Polski i Słowenii, a ich rekomendacje zostały zaakceptowane przez słoweńską agencję ARIS (Javna agencija za znanstvenoraziskovalno in inovacijsko dejavnost Republike Slovenije), która sfinansuje prace słoweńskich zespołów.
Tematy polsko-słoweńskich projektów
W konkursie OPUS 30 LAP finansowanie otrzymało 6 projektów, które będą realizowane we współpracy polsko-słoweńskiej. Łączny budżet przeznaczony dla polskich zespołów to ponad 11,1 mln zł.
Listy rankingowe OPUS 30+LAP/Weave wraz z opisami popularnonaukowymi projektów
Lista rankingowa: projekty polsko-słoweńskie (pdf)
Finansowanie w grupie nauk o życiu otrzymał projekt, którego kierownikiem po polskiej stronie jest dr hab. Katarzyna Raczyńska z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Naukowcy będą pracować nad wyjaśnieniem molekularnego mechanizmu jednej ze śmiertelnych chorób neurodegeneracyjnych, stwardnienia zanikowego bocznego (ALS), związanego z mutacjami w genie FUS. W swoich badaniach wykorzystają m.in. trójwymiarowe neurosferoidy, czyli modele przypominające ludzki mózg. Partnerem projektu po stronie słoweńskiej jest zespół pod kierownictwem dr Heleny Motaln z Instytutu Jozefa Stefana.
W grupie nauk ścisłych i technicznych granty otrzymało 5 projektów.
Dr hab. Mihailis Arhangelskis z Uniwersytetu Warszawskiego wraz z zespołem przyjrzy się grupie pierwiastków uważanych dotąd za całkowicie niereaktywne, zwanych gazami szlachetnymi. Badacze planują wykazać, że gazy te mogą reagować z innymi pierwiastkami w odpowiednio dobranych ekstremalnych warunkach, m.in. przy podwyższonym ciśnieniu oraz temperaturze. Wymuszone reakcje pomogą zrozumieć zasady rządzące reaktywnością gazów szlachetnych i mogą doprowadzić do odkrycia ich nowych związków. Partnerem projektu po stronie słoweńskiej będzie grupa badawcza prof. Matica Lozinšeka z Instytutu Jozefa Stefana.
Nadprzewodniki na bazie niklanów to przedmiot badań naukowców z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie pod kierownictwem dr hab. Dominika Kurzydłowskiego. Mają zdolność do przewodzenia prądu elektrycznego bez oporu, jednak ich możliwości są słabo zbadane ze względu na trudności związane z ich syntezą. Dzięki grantowi OPUS LAP polscy badacze we współpracy z zespołem prof. Mireli Dragomir z Instytutu Jozefa Stefana będą pracować nad innowacyjnymi metodami syntezy i charakteryzowania nowych tlenków i tlenofluorków niklu, które mogłyby być nadprzewodnikami, co umożliwi dalsze badanie ich właściwości i zrozumienie ich zachowania.
Grupa naukowców z Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego pod kierownictwem dra inż. Krzysztofa Grzelaka będzie pracować nad udoskonaleniem jednej z technologii druku 3D metali: metody bezpośredniego napawania energią (Direct Energy Deposition, DED). Jest ona wykorzystywana do wytwarzania skomplikowanych elementów, wykorzystywanych m.in. w lotnictwie, energetyce czy przemyśle. Obecnie wyzwaniem dla szerszego jej zastosowania jest zapewnienie stabilnej jakości wytwarzanych elementów. We współpracy z grupą prof. Drago Bračuna z Uniwersytetu Lublańskiego będą pracować nad zaawansowanym systemem pomiaru temperatury jeziorka ciekłego metalu, który w przyszłości umożliwi sterowanie procesem DEW w czasie rzeczywistym.
Zespół pod kierownictwem dra inż. Mateusza Ficka z Politechniki Gdańskiej otrzymał grant na badania związane z zanieczyszczeniem wód tzw. wiecznymi chemikaliami, czyli substancjami perfluoroalkilowymi (PFAS). Związki te stanowią rosnące zagrożenie dla zdrowia publicznego i ekosystemów wodnych. We współpracy z zespołem dra Sebastijana Kovačiča z Uniwersytetu Mariborskiego naukowcy będą rozwijać przełomowe platformy materiałowe łączące zaawansowane nanostruktury węglowe z innowacyjnymi polimerami funkcjonalnymi, które będą wykorzystywane do fotoelektrochemicznej degradacji zanieczyszczeń. Elementem projektu będzie również kampania edukacyjna mająca na celu podniesienie świadomości społecznej dotyczącej zagrożeń związanych z PFAS.
Na Politechnice Wrocławskiej zespół pod kierownictwem dra Szymona Dudy zrealizuje projekt OPUS LAP dotyczący kompozytów biopochodnych. To obiecująca grupa materiałów wzmacnianych włóknami naturalnymi, które mogą zastąpić materiały syntetyczne w wielu dziedzinach życia, ograniczając negatywny wpływ na środowisko. Naukowcy skoncentrują się na opracowaniu nowej metody oceny i modelowania uszkodzeń zmęczeniowych w inteligentnych bio-kompozytach oraz kompozytach hybrydowych. Wyniki ich badań przyczynią się do bardziej bezpiecznego i świadomego projektowania konstrukcji z materiałów przyjaznych środowisku. Partnerem projektu po słoweńskiej stronie jest zespół prof. Zorana Berganta z Uniwersytetu Lublańskiego.
Statystyki OPUS i OPUS LAP
W rozstrzygniętym w czerwcu br. konkursie OPUS 30+LAP/Weave do NCN wpłynęła rekordowa liczba 2359 wniosków na łączną kwotę ponad 4 mld zł. W pierwszej turze rozstrzygnięć finansowanie otrzymało 279 wniosków OPUS o wartości niemal 570,7 mln zł. Kolejne wyniki dotyczyły projektów z udziałem zespołów z Austrii i Czech (26 projektów o wartości ponad 43,6 mln zł), Belgii-Flandrii (1 projekt o wartości 1,5 mln zł) oraz Szwajcarii (10 projektów, ponad 18,5 mln zł).
Lista laureatów konkursu OPUS 30+LAP/Weave liczy obecnie 322 projekty OPUS i OPUS LAP, o łącznej wartości ponad 645,5 mln zł. Do grona laureatów konkursu dołączą jeszcze projekty zakładające współpracę z partnerami z Niemiec. Po publikacji ostatnich wyników znane będą ostateczne statystyki i wskaźniki sukcesu w konkursie OPUS 30+LAP/Weave.