Europejska Rada ds. Badań Naukowych rozstrzygnęła konkurs Starting Grant. Wśród laureatów jest sześcioro naukowców pracujących w Polsce - w Warszawie, Krakowie i Gdańsku. Wszyscy realizowali lub realizują projekty finansowane przez NCN.

Europejska Rada ds. Badań Naukowych rozstrzygnęła konkurs Starting Grant. Wśród laureatów jest sześcioro naukowców pracujących w polskich ośrodkach – po dwoje z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz po jednej osobie z Uniwersytetu Gdańskiego i Instytutu Historii im. T. Manteuffla PAN. Pięcioro reprezentuje nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce, jedna osoba – nauki ścisłe i techniczne. Wszyscy realizowali lub realizują projekty finansowane przez NCN. Po raz kolejny potwierdza się prawidłowość widoczna we wszystkich edycjach konkursów ERC: niemal wszyscy laureaci i laureatki pracujący w Polsce realizowali projekty NCN lub otrzymali naszą Nagrodę.

Dr Piotr Bystranowski z Interdyscyplinarnego Centrum Etyki Uniwersytetu Jagiellońskiego otrzymał finansowanie w konkursach PRELUDIUM i ETIUDA, obecnie kieruje projektem OPUS. Zajmuje się w nim zasadą, że nieznajomość prawa szkodzi i nikt nie może uniknąć odpowiedzialności, tłumacząc się nieznajomością przepisów. W praktyce jednak często czujemy, że słowa „nie wiedziałem, że tak nie wolno" bywają uczciwym usprawiedliwieniem. Ten rozdźwięk między zasadą a intuicją filozofowie rozważają od stuleci, a dziś spór jest tym żywszy, że prawo staje się coraz bardziej zawiłe i coraz mniej przystaje do potocznych przekonań moralnych. Naukowiec bada ten problem metodami filozofii eksperymentalnej. Sprawdza, jak odpowiedzialność osób nieświadomie łamiących prawo oceniają osoby bez wykształcenia prawniczego i porównuje ich intuicje z intuicjami prawników oraz osób wychowanych w różnych systemach i kulturach prawnych.

W projekcie ERC NormasNescio będzie zajmować się zjawiskiem niewiedzy normatywnej: sytuacji, w której dana osoba nie zna norm obowiązujących w otoczeniu, w którym się znalazła. Może to być turysta, który nie wie, ile zwyczajowo daje się napiwku w danym kraju, ale też użytkownik platformy internetowej, który nie zdaje sobie sprawy, że jego zachowanie łamie mało transparentne zasady moderacji treści. – Będziemy zajmować się szerokim katalogiem norm, od nieformalnych norm społecznych po normy prawne. Projekt wychodzi od założenia, że poznanie normatywne człowieka, ukształtowane do życia w niewielkich społecznościach, może nie radzić sobie z funkcjonowaniem w dzisiejszych złożonych społeczeństwach, w których niewiedza normatywna może być powszechna, choćby z powodu migracji czy postępu technologicznego – wyjaśnia naukowiec.

Niewiedzę normatywną zespół zbada z trzech perspektyw: poznania (jak ludzie odkrywają normy w nowym, nieznanym kontekście), interakcji (jak różnice w wiedzy o normach wpływają na relacje między ludźmi) oraz osądu (jak oceniamy wykroczenia, gdy sprawca mógł nie znać normy). Projekt połączy metody kognitywistyki, ekonomii eksperymentalnej i psychologii moralności, a jego wyniki będą istotne dla filozofii, prawa i polityk publicznych.

Dr hab. Michał Parniak-Niedojadło, fot. Mirosław Kaźmierczak/ Uniwersytet Warszawski Dr hab. Michał Parniak-Niedojadło, fot. Mirosław Kaźmierczak/ Uniwersytet Warszawski Dr hab. Michał Parniak-Niedojadło, lider grupy badawczej w Centrum Optycznych Technologii Kwantowych i profesor na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, prowadził badania finansowane w konkursach PRELUDIUM i SONATA, teraz realizuje projekt OPUS. Jak mówi, inspiracją do projektu ERC były wyniki projektu SONATA, zakończonego przed miesiącem. Projekt QURA, na który otrzymał teraz finansowanie, zakłada budowę czujników kwantowych do pomiaru pól elektromagnetycznych w zakresie mikrofal, fal milimetrowych i terahercowych. Celem projektu jest przekroczenie fizycznych barier klasycznej elektroniki, które ograniczają czułość dzisiejszych czujników i miniaturyzację anten. Takie czujniki mogą się przydać w szybkich sieciach bezprzewodowych nowej generacji (6G i Beyond-5G), w pasywnych radarach (bardzo czułych, a trudnych do wykrycia, bo same nie emitują sygnału), w pomiarach mikrofalowego promieniowania tła po Wielkim Wybuchu, w poszukiwaniu ciemnej materii oraz w interfejsach kwantowych zamieniających sygnały mikrofalowe na optyczne, które pozwalają łączyć elementy sieci kwantowych.

Zespół chce zbudować działające prototypy na poziomie dojrzałości technologicznej TRL 4+: przenośny kwantowy radiometr mierzący temperaturę promieniowania kosmicznego w oknie atmosferycznym 32–35 GHz oraz macierz kwantowych anten atomowych odtwarzającą rozkład pól w przestrzeni.

Michał Parniak był gościem podcastu NCN o nauce jako fundamencie obronności państwa. 

Dr Agnieszka Radziwinowicz również pracuje na UW, w Ośrodku Badań nad Migracjami. Jest socjolożką jakościową ze specjalizacją z antropologii społecznej. Zajmuje się badaniem migracji przymusowych, zwłaszcza deportacji. Realizuje projekt SONATA, w czerwcu tego roku otrzymała finansowanie w konkursie OPUS. Projekt UK2deport bada, jak Wielka Brytania po Brexicie wykorzystuje deportacje i inne formy wydalania, by zarządzać obecnością obywateli Unii Europejskiej. Badaczka porównuje sytuację Polaków, Litwinów i Rumunów, analizując przepisy oraz ich praktyczne funkcjonowanie. W nowym projekcie OPUS, WAR-MIG, zajmie się deportacjami czasu wojny – zbada, jak sytuacja geopolityczna wpływa na wydalanie z Polski obywateli Ukrainy i Białorusi oraz dlaczego praktyki te zyskują społeczną akceptację.

Europejska Rada ds. Badań Naukowych przyznała jej finansowanie na projekt "RE-legitimised Deportations to Insecure countries: REdefining the Concept of The deportation regime".

Dr Mateusz Chaberski z Zakładu Performatyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie realizuje projekt sfinansowany w konkursie OPUS, wcześniej otrzymał finansowanie w konkursie MINIATURA. Jego zainteresowania naukowe obejmują badania nad performatywnością, teorię asamblaży, badania nad afektami i studia nad antropocenem.

Po drugiej wojnie światowej wielu ludzi ze wsi trafiło do pracy w kopalniach i hutach Górnego Śląska, przy zasiedlaniu Pomorza Zachodniego i przy budowie Nowej Huty. Dziś artyści i twórcy teatralni wracają do tych historii - pokazują, jak życie tych ludzi splatało się z przyrodą i co z tego zostało w miejscach naznaczonych przemysłem. Naukowiec z UJ bada te spektakle i projekty artystyczne, pytając, jak sztuka może dziś skłaniać nas do troski o środowisko i do myślenia o przyszłości terenów poprzemysłowych.

ERC przyznała mu grant na projekt pt. "Friction Zones: Cultural (Re)Presentations of Central European Post-Extractive Landscapes Beyond Greening".

Dr Melchior Jakubowski zajmuje się geografią historyczną i historią krajobrazu, pracuje w Instytucie Historii im. T. Manteuffla PAN. W projekcie SONATINA finansowanym przez NCN badał sieć artystyczną bazylianów, jedynego zakonu Kościoła unickiego, który w XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej liczył około 150 klasztorów. Za pomocą narzędzi cyfrowych sprawdzał, czy zakon działał według modelu jezuickiego i czy istniała odrębna sztuka „bazyliańska". Współpracuje też przy projekcie ERC prof. Justyny Olko z Wydziału Artes Liberales UW pt. Multilingual worlds – neglected histories, poświęconym wielojęzyczności w społeczeństwach dawnych i współczesnych.

Dzięki finansowaniu z ERC zrealizuje projekt pt. "Basilian Entangled Networks. People, Ideas, and Art in Early Modern Eastern Europe and the Mediterranean".

Dr hab. Dorota Miler, profesor na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego otrzymała finansowanie w konkursie SONATA.

W Polsce partnerzy, którzy żyją razem, ale nie wzięli ślubu, nie dziedziczą po sobie z mocy prawa – niezależnie od tego, jak długo są razem, jak bardzo są od siebie zależni ekonomicznie i emocjonalnie, a nawet jeśli mają lub spodziewają się wspólnego dziecka. Tymczasem takich związków szybko przybywa, a część krajów europejskich już przyznała partnerom prawo do spadku. Dr hab. Dorota Miler bada, czy i jakie przepisy warto wprowadzić w Polsce, by osoby w związkach nieformalnych mogły dziedziczyć po sobie.

Dzięki finansowaniu z ERC zrealizuje projekt pt. "Beyond Western Europe: Uncovering the Neglected Succession Law of Central Europe".

Łącznie w tej edycji konkursu Starting Europejska Rada ds. Badań Naukowych przyznała 421 grantów o łącznej wartości 705 mln euro. Pełna lista laureatów znajduje się na stronie ERC.