NCN w 2026 roku

W tym roku NCN obchodzi 15 urodziny. Jak zawsze będziemy intensywnie pracować nad tym, by jak najlepiej wspierać polskie badaczki i badaczy. Chcemy również pokazać, jak ważną rolę pełnią badania podstawowe w rozwoju społeczeństwa, gospodarki i kraju.  

Naszym priorytetem pozostaje podstawowa działalność konkursowa – stabilne, przejrzyste i konkurencyjne finansowanie badań we wszystkich dyscyplinach – mówi prof. Krzysztof Jóźwiak, dyrektor NCN. – Obecna wysokość dotacji nie jest adekwatna ani do potencjału państwa, ani do potrzeb badaczek i badaczy w Polsce. Dlatego będziemy zabiegać o zwiększenie środków na naukę, by umożliwić realizację ambitnych projektów w dobrych warunkach. Od 2026 roku planujemy uruchamianie obligacji – dodaje.

Plany NCN na ten rok to także kontynuacja działań sprzyjających dalszemu umiędzynarodowieniu nauki w Polsce poprzez pogłębianie współpracy z partnerami krajowymi i zagranicznymi, zwiększenie zaangażowania w działania sprzyjające wdrażaniu rezultatów projektów finansowanych przez NCN, a także wspieranie idei otwartej nauki.

Konkursy krajowe i międzynarodowe

W 2026 roku planujemy ogłosić osiem konkursów z naszej podstawowej oferty krajowej. Dwukrotnie otworzymy nabór w konkursie OPUS skierowanym dla wszystkich badaczek i badaczy: wiosną w tradycyjnej formule, a jesienią z dodatkową ścieżką LAP (lead agency procedure) w programie Weave – umożliwiającą realizację badań we współpracy z zagranicznymi zespołami badawczymi z Austrii, Czech, Słowenii, Niemiec, Szwajcarii, Luksemburga lub Belgii-Flandrii. W planie mamy także ogłoszenie po jednej edycji konkursów PRELUDIUM, SONATINA, SONATA, SONATA BIS, MAESTRO na projekty badawcze dla naukowców na różnych etapach kariery. W lutym otworzymy dziesiątą edycję dobrze sprawdzonego już konkursu MINIATURA na działania naukowe. Oferta konkursowa. Na co można otrzymać środki? Sprawdź przykłady finansowanych projektów.

Rozpoczynający się rok to czas uruchomienia IV edycji Funduszy Norweskich i EOG, w której zostaliśmy ponownie operatorem programu „Badania podstawowe”. Będziemy finansować badania fundamentalne, szczególnie w zakresie nauk humanistycznych i społecznych oraz badań polarnych, z uwzględnieniem priorytetów IV edycji Funduszy Norweskich i EOG (zielona transformacja Europy, demokracja, rządy prawa i prawa człowieka, włączenie społeczne i odporność). Planujemy ogłoszenie dwóch konkursów głównych: GRIEG BIS oraz interdyscyplinarnego LANGSPIL, dwóch konkursów wspierających w formule Coordination & Capacity oraz realizację projektu polarnego SPARK.

W 2026 roku będziemy intensywnie działać nad rozwijaniem współpracy międzynarodowej i tworzeniem nowych możliwości kooperacji z partnerami z zagranicy dla polskich badaczek i badaczy. Obecnie przyjmujemy wnioski w konkursach OH-TREAT oraz LEAP-SE Cofund Call 2026. W ciągu roku planujemy ogłosić 6 kolejnych konkursów międzynarodowych realizowanych we współpracy z agencjami finansującymi badania i instytucjami z obszaru nauki w ramach programów i partnerstw międzynarodowych. Obok nowych edycji konkursów organizowanych we współpracy z M-ERA.NET, T-AP, Biodiversa+ oraz OHAMR, pojawią się nowości: inicjatywa LUKE (Linking Ukraine to the European Research Area), pełniąca rolę platformy współpracy i wymiany wiedzy, integrująca ukraińskich i europejskich partnerów w celu wzmocnienia ukraińskiego ekosystemu badań i innowacji, oraz konkurs organizowany we współpracy z Partnerstwem Europejskim Resilient Cultural Heritage, do którego Narodowe Centrum Nauki przystąpiło jako partner. Dzięki kontynuacji współpracy z Towarzystwem Maxa Plancka jeszcze w tym roku ogłosimy piąty konkurs Dioscuri, w ramach którego w Polsce powstaną dwa centra doskonałości prowadzące badania o charakterze interdyscyplinarnym. Przez cały rok otwarty będzie konkurs Weave-UNISONO, realizowany zgodnie z założeniami procedury agencji wiodącej LAP.

Będziemy nadal koordynować prace sieci QuantERA oraz programów CHANSE i POLONEZ BIS, a na poziomie krajowym europejskie partnerstwa  EOSC, Biodiversa+ oraz OHAMR. Kontynuujemy również przygotowania do uruchomienia partnerstwa STR, które sfinansuje międzynarodowe projekty badawcze odpowiadające na kluczowe wyzwania społeczne.

Wzmocnienie potencjału nauki w Polsce: współpraca instytucjonalna krajowa i zagraniczna

Jednym z kierunków naszych działań jest rozwijanie współpracy z innymi agencjami rządowymi oraz podmiotami działającymi w sektorze nauki. W zakresie zwiększania gotowości technologicznej wyników badań podstawowych NCN współpracuje z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). Aby zachęcić naukowców z zagranicy do prowadzenia badań w polskich jednostkach naukowych, współpracujemy z Narodową Agencją Wymiany Akademickiej (NAWA) finansując komponenty badawcze w ramach programu Polskie Powroty, a od 2026 - w ramach nowego programu TOP200 im. Weigla mającego na celu wspieranie transnarodowej współpracy naukowej. Wspieramy również Agencję Badań Medycznych (ABM) w organizacji konkursów na finansowanie badań podstawowych w obszarze nauk medycznych i nauk o zdrowiu.

Nasze plany na 2026 rok obejmują dalsze zaangażowanie w ERC Mentoring Initiative, dzięki której osoby przygotowujące wniosek do konkursu ERC mogą skorzystać ze wsparcia mentora. Będziemy również kontynuować współpracę z Polsko-Amerykańską Komisją Fulbrighta, oferując naukowcom powracającym ze stypendium w USA możliwość otrzymania grantu na kontynuację badań w Polsce.

NCN jako instytucja będzie nadal aktywnym członkiem organizacji Science Europe, jeszcze mocniej reprezentując głos polskich naukowców dzięki listopadowemu powołaniu dyrektora Centrum prof. Krzysztofa Jóźwiaka na członka rady zarządzającej.

Od lat wspieramy ideę otwartej nauki. Jesteśmy zaangażowani w stowarzyszenie Europejskiej Chmury Otwartej Nauki (European Open Science Cloud, EOSC), mające na celu stworzenie godnego zaufania, wirtualnego, federacyjnego środowiska wykraczającego poza granice i dyscypliny naukowe, które umożliwi przechowywanie, udostępnianie, przetwarzanie i ponowne użycie obiektów cyfrowych wykorzystywanych w badaniach naukowych. Pełnimy rolę Krajowej Organizacji Przedstawicielskiej w EOSC Association. W 2026 roku będziemy m.in. pracować nad założeniami współpracy w ramach EOSC w 10. Programie Ramowym, a także kontynuować uczestnictwo w fazie pilotażowej budowy Federacji EOSC.

Gdzie nas spotkacie?

Zorganizujemy dwunastą edycję Dni NCN – tym razem wybieramy się do Katowic. W programie tradycyjnie znajdą się spotkania informacyjne, tematyczne i panele dyskusyjne, warsztaty dla wnioskodawców, warsztaty z zakresu obsługi administracyjnej i finansowej projektów realizowanych w ramach konkursów NCN oraz z zakresu zarządzania danymi badawczymi. Spotkania informacyjne i warsztaty będziemy prowadzić w ciągu roku również online.

Jak było w 2025?

Panel dyskusyjny: Nauka w działaniu, Forum Ekonomiczne w Karpaczu W minionym roku wspólnie dyskutowaliśmy o tym, jak ważne są badania podstawowe dla rozwoju innowacji i kraju. Rząd uznał naukę za jeden z priorytetów rozwoju kraju. Dzięki otrzymanym pod koniec 2024 roku NCN dodatkowym 500 mln zł w obligacjach na finansowanie badań możemy sukcesywnie zwiększać budżety naszych konkursów. To wciąż jednak zbyt mało, aby sprostać potrzebom rozwojowym Polski i skutecznie wzmacniać polskie środowisko naukowe. Wobec projektu budżetu państwa na 2026 rok pozostawiającego dotację na finansowanie badań przez NCN na niezmienionym poziomie, we wrześniu Rada NCN wystosowała apel o zwiększenie finansowania NCN o 400 mln zł.

Niezależnie od kwestii budżetowych, realizowaliśmy swoją misję. Ogłosiliśmy 8 konkursów krajowych oraz 7 międzynarodowych zorganizowanych we współpracy z agencjami i instytucjami finansującymi badania z całego świata. Rozstrzygnęliśmy 9 konkursów krajowych, przyznając ponad 1,3 tysiąca grantów na projekty  i komponenty badawcze oraz ponad 600 grantów na działania naukowe. Opublikowaliśmy również wyniki 7 konkursów międzynarodowych, w których finansowanie otrzymało 71 projektów z udziałem polskich zespołów. Łącznie w 2025 roku przyznaliśmy naukowczyniom i naukowcom pracującym w Polsce granty o wartości ponad 1,9 mld zł. Baza projektów NCN.

Laureaci Nagrody NCN 2025 Po raz trzynasty przyznaliśmy wybitnym badaczkom i badaczom młodego pokolenia Nagrodę NCN. Laureatami zostali Bartosz Szyszko, Łucja Kowalewska, Maciej Stolarski. 

W ciągu roku, w konsultacji ze środowiskiem, wprowadzaliśmy zmiany w realizacji projektów finansowanych przez NCN. Odeszliśmy od wymogu publikowania wyników wyłącznie w otwartym dostępie, jednak nadal mocno wspieramy ideę otwartości: otwarta nauka jest bardziej transparentna i lepiej służy społeczeństwu. Rada NCN wydała zalecenia dotyczące upowszechniania wyników badań, m.in. publikowanie w czasopismach, w których swoje prace umieszczają liderzy w danej dziedzinie i unikanie tzw. drapieżnych czasopism.

Dni NCN w Rzeszowie Pracowaliśmy nad otwarciem kolejnych możliwości finansowania dla polskich naukowców. Oprócz ponownego objęcia roli koordynatora programu „Badania podstawowe” w IV edycji funduszy norweskich i EOG, we współpracy z niemieckim Towarzystwem Maxa Plancka uzgodniliśmy warunki otwarcia piątego konkursu na Centra Doskonałości Naukowej Dioscuri. Włączyliśmy się także w prace partnerstw europejskich: One Health Antimicrobial Resistance (OHAMR) oraz Resilient Cultural Heritage.

W 2025 roku można było nas spotkać w maju podczas Dni NCN w Rzeszowie, a także na konferencjach, sympozjach, warsztatach i szkoleniach online. Do zobaczenia w 2026 roku!