Międzynarodowy zespół z udziałem badaczy z Uniwersytetu Wrocławskiego otrzymał IG Nobla, za badania nad zapachem niemowląt i starszych dzieci oraz odbiorem tego zapachu przez rodziców.

Ig Nobla otrzymał zespół naukowców w składzie: prof. Ilona Croy z Uniwersytetu w Jenie, prof. Thomas Hummel z Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie oraz dr Tomasz Frąckowiak i prof. dr hab. Agnieszka Sorokowska z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Nagrodzeni od lat prowadzą badania nad zapachem.

Owocem ich współpracy jest m.in. publikacja „Babies Smell Wonderful to Their Parents, Teenagers Do Not: an Exploratory Questionnaire Study on Children's Age and Personal Odor Ratings in a Polish Sample”. Naukowcy sprawdzali, jak na zapach dzieci reagują rodzice i czy oceniają go jako przyjemny, czy wręcz odwrotnie. Badania obejmowały badania kwestionariuszowe, ocenę próbek zapachowych przez rodziców i osoby niebędące rodzicami, ale także badania genetyczne i analizy prowadzone z wykorzystaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI).

Wyniki są jednoznaczne – zapachy niemowląt były oceniane jako bardzo przyjemne. Zapachy nastolatków są już zdecydowanie mniej przyjemne, a czasem mogą być nawet dla rodziców trudno akceptowalne. Cudowny zapach niemowląt wpisuje się więc w zestaw „uroczych” cech (Kindchenscheme), które sprawiają, że rodzice czują większą motywację i potrzebę zachowań opiekuńczych.

Nagrodzone Ig Noblem badania uczą nas, że zapach jest istotnym elementem nie tylko relacji społecznych, ale również mechanizmów działających na poziomie biologicznym. 

Badania prof. Sorokowskiej od lat wspiera Narodowe Centrum Nauki m.in. w ramach grantów ETIUDA, PRELUDIUM, dwóch grantów OPUS i SONATA. Obecnie naukowczyni realizuje grant SONATA BIS dotyczący psychologicznych skutków rodzicielstwa wśród par. 

Ig Nobel

Ig Nobel to humorystyczny odpowiednik Nagrody Nobla, którego celem jest ukazanie niecodziennych aspektów pracy naukowców oraz popularyzacja nauki. Wyróżnienia przyznawane są badaniom, które na pierwszy rzut oka mogą bawić, ale przede wszystkim skłaniają do głębszej refleksji. Co istotne, wszystkie nagrodzone prace mają rzeczywistą wartość naukową i są publikowane w recenzowanych, prestiżowych czasopismach. W tym roku Ig Noble przyznano m.in. za badania nad aerodynamiką wydmuchiwania nosa, próbę stworzenia ścisłej definicji pocałunku oraz wykorzystanie aparatu gębowego komara jako dyszy w drukarce 3D. 

Wyróżnienia Ig Nobel przyznawane są od 1991 roku w Massachusetts Institute of Technology w Cambridge. Tegoroczna ceremonia po raz pierwszy odbyła się w Europie, w Szwajcarii. Uroczystości wręczenia Ig Nobli mają zawsze ciekawą oprawę, a nagrodzeni otrzymują tematyczne statuetki, tym razem w kształcie stopy z grzybami.

Ceremonia wręczenia Ig Nobli 2026

W ramach konkursu Weave-UNISONO naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie wraz z partnerami z Niemiec wykorzystają uczenie maszynowe do tworzenia wydajniejszych, bardziej niezawodnych i sprawiedliwie działających sieci Wi-Fi.

Polski zespół pod kierownictwem prof. dr hab. inż. Katarzyny Kosek-Szott z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, wspólnie z naukowcami z Technical University of Berlin, zrealizuje projekt pt. „ML4WiFi2: Optymalizacja sieci WiFi oparta na uczeniu maszynowym”. Badacze sprawdzą, jak rozwiązania wykorzystujące uczenie maszynowe mogą poprawić funkcjonowanie sieci bezprzewodowych, zwłaszcza w związku z rosnącą liczbą podłączonych urządzeń i rozwojem nowych standardów, takich jak Wi-Fi 7. Naukowcy skoncentrują się na zapewnieniu sprawiedliwego współdziałania nowoczesnych urządzeń sterowanych przez algorytmy z urządzeniami starszego typu. Zbadają również możliwości wykorzystania generatywnej sztucznej inteligencji do lokalizacji wewnątrz budynków, wykrywania aktywności na podstawie sygnałów Wi-Fi oraz usprawnienia zarządzania ruchem danych. Opracowane rozwiązania mają zwiększyć wydajność i niezawodność sieci, szczególnie w miejscach, w których jednocześnie korzysta z nich wiele urządzeń. Wyniki projektu mogą znaleźć zastosowanie m.in. w inteligentnych domach, biurach i przestrzeniach publicznych oraz pomóc operatorom w efektywniejszym zarządzaniu sieciami. Polski budżet projektu wynosi ponad 908 tys. zł. Wniosek został oceniony przez niemiecką agencję DFG, a NCN zaakceptowało wyniki tej oceny w ramach programu Weave.

Weave-UNISONO i procedura agencji wiodącej

Konkurs Weave-UNISONO to efekt wielostronnej współpracy między instytucjami finansującymi badania naukowe, skupionymi w stowarzyszeniu Science Europe. Został ogłoszony w celu uproszczenia procedur składania i selekcji projektów badawczych we wszystkich dyscyplinach nauki, angażujących badaczy z dwóch lub trzech krajów europejskich.

Wyłanianie laureatów opiera się na procedurze agencji wiodącej, w myśl której tylko jedna z instytucji partnerskich odpowiedzialna jest za pełną ocenę merytoryczną wniosku, pozostali partnerzy akceptują wyniki tej oceny.

W ramach programu Weave partnerskie zespoły badawcze składają wnioski o finansowanie równolegle do agencji wiodącej oraz do właściwych dla siebie instytucji uczestniczących w programie. Wspólny projekt musi zawierać spójne plany badań, wyraźnie ukazujące wartość dodaną współpracy międzynarodowej.

Konkurs Weave-UNISONO jest otwarty w trybie ciągłym. Zachęcamy zespoły pragnące podjąć współpracę z partnerami z Austrii, Czech, Słowenii, Szwajcarii, Niemiec, Luksemburga oraz Belgii-Flandrii do zapoznania się z treścią ogłoszenia konkursowego i składania wniosków.

Wyniki Weave-UNISONO

Ogłoszenie Weave-UNISONO

Europejska Rada ds. Badań Naukowych rozstrzygnęła konkurs Starting Grant. Wśród laureatów jest sześcioro naukowców pracujących w Polsce - w Warszawie, Krakowie i Gdańsku. Wszyscy realizowali lub realizują projekty finansowane przez NCN.

Europejska Rada ds. Badań Naukowych rozstrzygnęła konkurs Starting Grant. Wśród laureatów jest sześcioro naukowców pracujących w polskich ośrodkach – po dwoje z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz po jednej osobie z Uniwersytetu Gdańskiego i Instytutu Historii im. T. Manteuffla PAN. Pięcioro reprezentuje nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce, jedna osoba – nauki ścisłe i techniczne. Wszyscy realizowali lub realizują projekty finansowane przez NCN. Po raz kolejny potwierdza się prawidłowość widoczna we wszystkich edycjach konkursów ERC: niemal wszyscy laureaci i laureatki pracujący w Polsce realizowali projekty NCN lub otrzymali naszą Nagrodę.

Dr Piotr Bystranowski, fot. Uniwersytet Jagielloński Dr Piotr Bystranowski z Interdyscyplinarnego Centrum Etyki Uniwersytetu Jagiellońskiego otrzymał finansowanie w konkursach PRELUDIUM i ETIUDA, obecnie kieruje projektem OPUS. Zajmuje się w nim zasadą, że nieznajomość prawa szkodzi i nikt nie może uniknąć odpowiedzialności, tłumacząc się nieznajomością przepisów. W praktyce jednak często czujemy, że słowa „nie wiedziałem, że tak nie wolno" bywają uczciwym usprawiedliwieniem. Ten rozdźwięk między zasadą a intuicją filozofowie rozważają od stuleci, a dziś spór jest tym żywszy, że prawo staje się coraz bardziej zawiłe i coraz mniej przystaje do potocznych przekonań moralnych. Naukowiec bada ten problem metodami filozofii eksperymentalnej. Sprawdza, jak odpowiedzialność osób nieświadomie łamiących prawo oceniają osoby bez wykształcenia prawniczego i porównuje ich intuicje z intuicjami prawników oraz osób wychowanych w różnych systemach i kulturach prawnych.

W projekcie ERC NormasNescio będzie zajmować się zjawiskiem niewiedzy normatywnej: sytuacji, w której dana osoba nie zna norm obowiązujących w otoczeniu, w którym się znalazła. Może to być turysta, który nie wie, ile zwyczajowo daje się napiwku w danym kraju, ale też użytkownik platformy internetowej, który nie zdaje sobie sprawy, że jego zachowanie łamie mało transparentne zasady moderacji treści. – Będziemy zajmować się szerokim katalogiem norm, od nieformalnych norm społecznych po normy prawne. Projekt wychodzi od założenia, że poznanie normatywne człowieka, ukształtowane do życia w niewielkich społecznościach, może nie radzić sobie z funkcjonowaniem w dzisiejszych złożonych społeczeństwach, w których niewiedza normatywna może być powszechna, choćby z powodu migracji czy postępu technologicznego – wyjaśnia naukowiec.

Niewiedzę normatywną zespół zbada z trzech perspektyw: poznania (jak ludzie odkrywają normy w nowym, nieznanym kontekście), interakcji (jak różnice w wiedzy o normach wpływają na relacje między ludźmi) oraz osądu (jak oceniamy wykroczenia, gdy sprawca mógł nie znać normy). Projekt połączy metody kognitywistyki, ekonomii eksperymentalnej i psychologii moralności, a jego wyniki będą istotne dla filozofii, prawa i polityk publicznych.

Dr hab. Michał Parniak-Niedojadło, fot. Mirosław Kaźmierczak/ Uniwersytet Warszawski Dr hab. Michał Parniak-Niedojadło, lider grupy badawczej w Centrum Optycznych Technologii Kwantowych i profesor na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, prowadził badania finansowane w konkursach PRELUDIUM i SONATA, teraz realizuje projekt OPUS. Jak mówi, inspiracją do projektu ERC były wyniki projektu SONATA, zakończonego przed miesiącem. Projekt QURA, na który otrzymał teraz finansowanie, zakłada budowę czujników kwantowych do pomiaru pól elektromagnetycznych w zakresie mikrofal, fal milimetrowych i terahercowych. Celem projektu jest przekroczenie fizycznych barier klasycznej elektroniki, które ograniczają czułość dzisiejszych czujników i miniaturyzację anten. Takie czujniki mogą się przydać w szybkich sieciach bezprzewodowych nowej generacji (6G i Beyond-5G), w pasywnych radarach (bardzo czułych, a trudnych do wykrycia, bo same nie emitują sygnału), w pomiarach mikrofalowego promieniowania tła po Wielkim Wybuchu, w poszukiwaniu ciemnej materii oraz w interfejsach kwantowych zamieniających sygnały mikrofalowe na optyczne, które pozwalają łączyć elementy sieci kwantowych.

Zespół chce zbudować działające prototypy na poziomie dojrzałości technologicznej TRL 4+: przenośny kwantowy radiometr mierzący temperaturę promieniowania kosmicznego w oknie atmosferycznym 32–35 GHz oraz macierz kwantowych anten atomowych odtwarzającą rozkład pól w przestrzeni.

Michał Parniak był gościem podcastu NCN o nauce jako fundamencie obronności państwa. 

Dr Agnieszka Radziwinowicz, fot. Mirosław Kaźmierczak/ Uniwersytet Warszawski Dr Agnieszka Radziwinowicz również pracuje na UW, w Ośrodku Badań nad Migracjami. Jest socjolożką jakościową ze specjalizacją z antropologii społecznej. Zajmuje się badaniem migracji przymusowych, zwłaszcza deportacji. Realizuje projekt SONATA, w czerwcu tego roku otrzymała finansowanie w konkursie OPUS. Projekt UK2deport bada, jak Wielka Brytania po Brexicie wykorzystuje deportacje i inne formy wydalania, by zarządzać obecnością obywateli Unii Europejskiej. Badaczka porównuje sytuację Polaków, Litwinów i Rumunów, analizując przepisy oraz ich praktyczne funkcjonowanie. W nowym projekcie OPUS, WAR-MIG, zajmie się deportacjami czasu wojny – zbada, jak sytuacja geopolityczna wpływa na wydalanie z Polski obywateli Ukrainy i Białorusi oraz dlaczego praktyki te zyskują społeczną akceptację.

Europejska Rada ds. Badań Naukowych przyznała jej finansowanie na projekt "RE-legitimised Deportations to Insecure countries: REdefining the Concept of The deportation regime".

Dr Mateusz Chaberski, fot. Uniwersytet Jagielloński Dr Mateusz Chaberski z Zakładu Performatyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie realizuje projekt sfinansowany w konkursie OPUS, wcześniej otrzymał finansowanie w konkursie MINIATURA. Jego zainteresowania naukowe obejmują badania nad performatywnością, teorię asamblaży, badania nad afektami i studia nad antropocenem.

Po drugiej wojnie światowej wielu ludzi ze wsi trafiło do pracy w kopalniach i hutach Górnego Śląska, przy zasiedlaniu Pomorza Zachodniego i przy budowie Nowej Huty. Dziś artyści i twórcy teatralni wracają do tych historii - pokazują, jak życie tych ludzi splatało się z przyrodą i co z tego zostało w miejscach naznaczonych przemysłem. Naukowiec z UJ bada te spektakle i projekty artystyczne, pytając, jak sztuka może dziś skłaniać nas do troski o środowisko i do myślenia o przyszłości terenów poprzemysłowych.

ERC przyznała mu grant na projekt pt. "Friction Zones: Cultural (Re)Presentations of Central European Post-Extractive Landscapes Beyond Greening".

Dr Melchior Jakubowski zajmuje się geografią historyczną i historią krajobrazu, pracuje w Instytucie Historii im. T. Manteuffla PAN. W projekcie SONATINA finansowanym przez NCN badał sieć artystyczną bazylianów, jedynego zakonu Kościoła unickiego, który w XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej liczył około 150 klasztorów. Za pomocą narzędzi cyfrowych sprawdzał, czy zakon działał według modelu jezuickiego i czy istniała odrębna sztuka „bazyliańska". Współpracuje też przy projekcie ERC prof. Justyny Olko z Wydziału Artes Liberales UW pt. Multilingual worlds – neglected histories, poświęconym wielojęzyczności w społeczeństwach dawnych i współczesnych.

Dzięki finansowaniu z ERC zrealizuje projekt pt. "Basilian Entangled Networks. People, Ideas, and Art in Early Modern Eastern Europe and the Mediterranean".

Dr hab. Dorota Miler, fot. Uniwersytet Gdański Dr hab. Dorota Miler, profesor na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego otrzymała finansowanie w konkursie SONATA.

W Polsce partnerzy, którzy żyją razem, ale nie wzięli ślubu, nie dziedziczą po sobie z mocy prawa – niezależnie od tego, jak długo są razem, jak bardzo są od siebie zależni ekonomicznie i emocjonalnie, a nawet jeśli mają lub spodziewają się wspólnego dziecka. Tymczasem takich związków szybko przybywa, a część krajów europejskich już przyznała partnerom prawo do spadku. Dr hab. Dorota Miler bada, czy i jakie przepisy warto wprowadzić w Polsce, by osoby w związkach nieformalnych mogły dziedziczyć po sobie.

Dzięki finansowaniu z ERC zrealizuje projekt pt. "Beyond Western Europe: Uncovering the Neglected Succession Law of Central Europe".

Łącznie w tej edycji konkursu Starting Europejska Rada ds. Badań Naukowych przyznała 421 grantów o łącznej wartości 705 mln euro. Pełna lista laureatów znajduje się na stronie ERC.

Polscy naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego, wspólnie z partnerami z Austrii i Czech, opracowali metodę, która pozwala wykryć pochłonięcie pojedynczego fotonu przez pojedynczy jon molekularny. Wyniki ukazały się w „Nature”.

Prof. Michał Tomza i dr Marcin Gronowski z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego pracowali nad częścią teoretyczną badania. Eksperyment przeprowadziła grupa prof. Philippa Schindlera z Uniwersytetu w Innsbrucku, a w pracach uczestniczył także badacz z Uniwersytetu Palackiego w Ołomuńcu. Polską część badań finansowało NCN.

Zwykle absorpcję światła bada się, mierząc, ile go ubywa po przejściu przez próbkę. Przy pojedynczym jonie molekularnym to nie działa – sygnał jest zbyt słaby. Dlatego zamiast rejestrować sam foton, zespół mierzył niewielki odrzut (pęd), jaki jon otrzymuje przy jego pochłonięciu. Odrzut ten jest jednak zbyt mały, by zmierzyć go bezpośrednio. Aby go uchwycić, badacze uwięzili obok siebie jon molekularny i jon atomowy wapnia (Ca+). Dzięki silnemu oddziaływaniu kulombowskiemu (czyli elektrostatycznemu odpychaniu się ładunków) ruch obu cząstek został ze sobą trwale połączony, tworząc wspólne drgania. Następnie układ wprawiono w szczególny, nieklasyczny stan kwantowy zwany stanem kota Schrödingera. Pochłonięcie fotonu przez jon molekularny wywołuje odrzut, który przesuwa ten stan, co drastycznie wzmacnia sygnał. Pozwala to na odczytanie zdarzenia poprzez precyzyjny pomiar sąsiedniego jonu wapnia za pomocą fluorescencji. Metodę wypróbowano na drganiu wiązania O-H w jonie CaOH+, pobudzanym ultrakrótkimi impulsami lasera w zakresie średniej podczerwieni.

Uzyskane wyniki to krok w stronę pomiarów, które nie niszczą badanej cząsteczki, i dokładniejszej kontroli stanów kwantowych złożonych cząsteczek wieloatomowych. W przyszłości może to być przydatne w precyzyjnej spektroskopii molekularnej i w rozwoju technologii kwantowych opartych na cząsteczkach.

Marcin Gronowski i Michał Tomza z Uniwersytetu Warszawskiego odpowiadali za kluczową część teoretyczną projektu. Wykonali zaawansowane obliczenia kwantowo-chemiczne struktury elektronowej jonu CaOH+. Ich obliczenia przewidziały częstość drgania wiązania tlen-wodór (O-H) na 3783 cm-1. Ta wartość pozwoliła zespołowi z Innsbrucku właściwie nastroić impulsy lasera i zinterpretować pomiar. Obliczenia zrealizowano przy użyciu polskiej infrastruktury superkomputerowej PLGrid w ACK Cyfronet AGH. 

Obaj naukowcy są wielokrotnymi laureatami konkursów NCN. Michał Tomza w 2020 roku otrzymał Nagrodę NCN w naukach ścisłych i technicznych. To kolejna praca z jego udziałem w „Nature” – w 2021 roku zespół pod jego kierunkiem, razem z grupą prof. Tobiasa Schaetza z Uniwersytetu we Fryburgu jako pierwszy zaobserwował rezonanse Feshbacha między pojedynczym jonem a ultrazimnymi atomami.

O prowadzonych badaniach naukowiec opowiedział kilka miesięcy temu w cyklu #pokolenieNCN. 

Ogłaszamy pierwszą edycję konkursu FLAMENCO, w którym o granty mogą ubiegać się naukowcy pracujący w Polsce, którzy chcą zrealizować projekty we współpracy z badaczami z Hiszpanii. Budżet konkursu to 15,6 mln zł.

Konkurs FLAMENCO to wspólna inicjatywa Narodowego Centrum Nauki oraz hiszpańskiej Agencia Estatal de Investigación (AEI). O finansowanie mogą ubiegać się naukowczynie i naukowcy na każdym etapie kariery, którzy planują przeprowadzić wspólne badania z zespołami z Hiszpanii. Konkurs nie jest ograniczony tematycznie, można w nim zgłaszać projekty ze wszystkich dziedzin nauki obejmujące obszar badań podstawowych.

Projekty można planować na 24, 36 lub 48 miesięcy. W budżecie można ująć środki na wynagrodzenie dla zespołu badawczego (m.in. osób na stanowiskach typu post-doc), stypendia dla studentów lub doktorantów, zakup lub wytworzenie aparatury naukowo-badawczej oraz inne koszty niezbędne do realizacji polskiej części projektu. Maksymalna wysokość budżetu pojedynczego projektu nie jest określona, ale wszystkie zaplanowane wydatki muszą być uzasadnione.

Wspólny polsko-hiszpański projekt musi zawierać spójne plany badań, wyraźnie ukazujące wartość dodaną współpracy międzynarodowej.

Harmonogram konkursu

• złożenie przez polski i hiszpański zespół badawczy wniosku wspólnego w elektronicznym systemie składania wniosków AEI: 24 listopada 2026 r.
• złożenie przez polski zespół badawczy wniosku krajowego w systemie OSF: w najbliższym możliwym terminie po złożeniu wniosku wspólnego do AEI, nie dłuższym niż 7 dni kalendarzowych
• ogłoszenie wyników konkursu: listopad 2027 r.
• początek realizacji projektów badawczych: styczeń 2028 r.

Jak będą oceniane wnioski?

Wnioski przygotowanie wspólnie przez polskie i hiszpańskie zespoły będą oceniane merytorycznie przez AEI jako agencję wiodącą, zgodnie z zasadami oceny stosowanymi w tej agencji. NCN zaakceptuje wyniki oceny i na tej podstawie przyzna finansowanie polskim zespołom.

Polsko-hiszpańska współpraca badawcza

Zainteresowanie możliwościami bilateralnej współpracy przy realizacji ambitnych projektów badawczych zarówno w polskim, jak i hiszpańskim środowisku naukowym rośnie od lat. Konkurs FLAMENCO to pierwszy z wymiernych efektów podpisanego na początku lipca porozumienia o współpracy między Narodowym Centrum Nauki a Agencia Estatal de Investigación. Dzięki współpracy obu instytucji, badaczki i badacze zyskali dwie możliwości finansowania wspólnych badań – oprócz konkursu bilateralnego FLAMENCO, w którym rolę agencji wiodącej pełni AEI, mogą składać wnioski również w konkursie OPUS 32+LAP/Weave, w którym NCN będzie odpowiadać za ocenę merytoryczną wniosków.

88 naukowczyń i naukowców dołączyło do grona laureatów dziesiątej edycji konkursu MINIATURA. Dzięki grantom z NCN zrealizują badania wstępne, kwerendy i wyjazdy o charakterze naukowym o łącznej wartości niemal 3,3 mln zł. 

MINIATURA to konkurs przeznaczony dla naukowców z doktoratem, którzy chcą postawić pierwsze kroki w systemie grantowym. Dzięki finansowaniu działań naukowych mogą zweryfikować swoje pomysły badawcze, przeprowadzić prace wstępne i podczas wyjazdów badawczych nawiązać kontakty naukowe, które pomogą im w opracowaniu koncepcji pełnowymiarowego projektu badawczego. Mogą skorzystać również ze wsparcia ze strony doświadczonego mentora NCN. 

Laureatami konkursu MINIATURA mogą zostać naukowczynie i naukowcy do 12 lat po uzyskaniu stopnia doktora, którzy mają w swoim dorobku co najmniej jedną pracę opublikowaną lub przyjętą do druku, lub co najmniej jedno dzieło lub dokonanie artystyczno-naukowe i są zatrudnieni w polskich jednostkach naukowych. Nie mogą mieć doświadczenia w kierowaniu projektami badawczymi NCN ani być laureatami konkursów stypendialnych lub stażowych Centrum.

Grant to środki w wysokości od 5 do 50 tys. zł na realizację działania naukowego w postaci badań wstępnych, kwerendy lub wyjazdu naukowego. Działania mogą trwać max. 12 miesięcy. Laureatem konkursu MINIATURA można zostać tylko raz. 

Tematy badań laureatów

Tematyka działań zaplanowanych przez laureatów MINIATURY wyłonionych spośród wniosków złożonych w maju dotyka różnorodnych aspektów życia człowieka i jego funkcjonowania w kontekstach społecznych, gospodarczych, ale także w relacji z naturą. 

W grupie nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce wśród działań zakwalifikowanych do finansowania znalazły się badania wstępne oraz kwerenda zaplanowane przez dr Renatę Pomerańską z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Naukowczyni zajmie się tematem komunikacji w systemie pieczy zastępczej dzieci matek pozbawionych wolności, m.in. przeanalizuje istniejące relacje trójstronne i opracuje koncepcję modelu komunikacji. Dr inż. Alicja Kozarzewska ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie zrealizuje badania wstępne dotyczące czynników wpływających na lokalizację usług w parterach budynków na obszarach miejskich. Badaczka przeprowadzi obserwacje terenowe w Polsce i we wschodnich Niemczech. Dr Piotr Bogacki z Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi zrealizuje badania nad wpływem informacji pozyskiwanej z bezzałogowych statków powietrznych na proces segregacji medycznej w zdarzeniach masowych. 

W grupie nauk ścisłych i technicznych wśród laureatów jest dr inż. Ada Orłowska, która na Politechnice Śląskiej będzie pracować nad modyfikacją procesu obróbki postprodukcyjnej  implantów kostnych wytworzonych przemysłową metodą druku 3D DMLS, z wykorzystaniem sekwencyjnego trawienia chemicznego. Dr Tetiana Manyk na Wojskowej Akademii Technicznej zrealizuje badania wstępne z obszaru inżynierii systemów. Naukowczyni przeprowadzi zaawansowaną analizę teoretyczną fotodiod lawinowych opartych na supersieci drugiego rodzaju (T2SL) InAs/InAsSb do pracy w wysokiej temperaturze dla detekcji w podczerwieni. Dr inż. Dominik Niewieś z Politechniki Wrocławskiej dzięki grantowi MINIATURA zrealizuje badania wstępne nad rolą mikroplastiku w mikrofalowo wspomaganej ekstrakcji substancji humusopodobnych z kompostu. W trakcie realizacji działania przeprowadzi modelowanie i multiparametryczną optymalizację z wykorzystaniem metody powierzchni odpowiedzi. 

W grupie nauk o życiu grant otrzymała m.in. dr inż. Katarzyna Bobkowska, która będzie pracować nad usprawnieniem procesu identyfikacji miejskich wysp ciepła oraz obszarów zanieczyszczonych światłem sztucznym w nocy, z wykorzystaniem metodologii citizen science, czyli badań z udziałem mieszkańców danego obszaru. Dzięki grantowi MINIATURA naukowczyni odbędzie wyjazd badawczy do Ibercivis Foundation w Saragossie, która specjalizuje się w tej tematyce. Dr Jarosław Rachuna z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach przeprowadzi badania wstępne nad oceną profilu mutacyjnego wybranych genów onkogennych w przebiegu choroby Hashimoto i raka brodawkowatego tarczycy. Badacz przeprowadzi analizę porównawczą metodą celowanego sekwencjonowania (NGS). Dr Katarzyna Jaśkiewicz z Instytutu Ogrodnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego zrealizuje grant MINIATURA dotyczący znaczenia pyłku roślin wiatropylnych dla pszczół. Badaczka porówna profil związków fenolowych i właściwości przeciwutleniające pyłku wybranych roślin wiatropylnych i owadopylnych. 

Tematy wszystkich działań zakwalifikowanych do finansowania w konkursie MINIATURA 10 dostępne są na listach rankingowych. 

Lista rankingowa nr 4 w konkursie MINIATURA 10 w .pdf

Finansowanie w grupach nauk:

• nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce (HS): 33 działania o łącznej wartości 861 302 zł,
• nauki ścisłe i techniczne (ST): 26 działań o łącznej wartości 1 085 698 zł,
• nauki o życiu (NZ): 29 działań o łącznej wartości 1 317 306 zł.

 Łącznie: 88 działań o łącznej wartości 3 264 306 zł. 

Ocena i wyniki

Wnioski w konkursie MINIATURA oceniane są w interwałach miesięcznych. Budżet konkursu jest podzielony proporcjonalnie do liczby miesięcy trwania naboru. Wnioski ocenione pozytywnie przez ekspertów otrzymują finansowanie, pod warunkiem, że mieszczą się w puli dostępnych środków na dany miesiąc. Zasady oceny wniosków. 

Kolejny bohater cyklu, Maciej Grzybek, bada patogeny przenoszone przez kleszcze, komary i gryzonie oraz sprawdza, jak wraz ze zmianami klimatu na północ przesuwają się choroby dotąd kojarzone głównie ze strefą tropikalną.

Pokolenie NCN to badaczki i badacze, których praca przesuwa granice wiedzy i zmienia nasze życie – poprawia zdrowie, chroni środowisko, rozwija technologie i pogłębia zrozumienie świata.

Prof. Maciej Grzybek, parazytolog i epidemiolog z Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, bada choroby przenoszone przez gryzonie oraz nowo pojawiające się choroby zakaźne. Jest członkiem grupy roboczej Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ds. chorób zaniedbanych. Badania nad patogenami przenoszonymi przez szczury miejskie prowadzi w projekcie finansowanym przez NCN.

Choroby, które przekraczają granice klimatyczne

Patogeny nie respektują granic państw ani stref klimatycznych. Bakterie, wirusy i pasożyty przemieszczają się razem z towarami, podróżnymi i zwierzętami domowymi. Zmiany klimatu i działalność człowieka przyspieszają ten proces, dlatego w Europie i w Polsce pojawiają się choroby kojarzone dotąd głównie ze strefą tropikalną. Badacz wskazuje dwa główne wyzwania dla zdrowia publicznego: choroby przenoszone przez kleszcze i przez komary. Wśród zagrożeń, których częstszego występowania można się spodziewać, wymienia wirus Zachodniego Nilu i dengę, a także obecny już w Polsce wirus kleszczowego zapalenia mózgu. Wraz z chorobami pojawiają się nowe wektory, w tym kleszcze migrujące, wcześniej w Polsce nieobecne.

Wirom miejskich szczurów 

Prowadzony przez Macieja Grzybka, wspólnie z doktorantem Bartoszem Mundtem, projekt dotyczy patogenów przenoszonych przez szczury miejskie. Gryzonie te dzielą środowisko z człowiekiem od dziesiątek tysięcy lat, a rosnąca populacja w miastach takich jak Kraków, Wrocław czy Gdańsk zapewnia materiał badawczy. Zespół sprawdza, gdzie i w jakim zagęszczeniu występują szczury oraz jakie wirusy, bakterie i pasożyty mogą przenosić. Punktem wyjścia jest założenie, że każde miasto stanowi odrębny ekosystem – różni je dostęp do wody, infrastruktura i dieta gryzoni, co przekłada się na skład przenoszonych patogenów. Efektem projektu ma być mapa lokalizacji i zagrożeń, pozwalająca na lokalne i krajowe działania zaradcze wobec chorób odzwierzęcych.

Jedno zdrowie i droga od badań do decyzji

W swojej pracy badacz stosuje podejście One Health, zakładające, że zdrowia człowieka nie da się chronić bez dbałości o zdrowie zwierząt i środowiska. Biomonitoring, czyli obserwacja patogenów i ich wektorów w środowisku, dostarcza wiedzy niezbędnej do działań prewencyjnych i naprawczych. Naukowiec podkreśla, że badania podstawowe odpowiadają na pytania o to, co, gdzie, jak i kiedy, a ich wyniki mogą następnie zasilać badania aplikacyjne i wdrożeniowe. Ilustruje to przykładem z czerwca 2023 roku, gdy zespoły z Gdańska, Krakowa i Helsinek wykryły zakażenie kotów wirusem ptasiej grypy i przekazały informację służbom sanitarnym i weterynaryjnym. Sprawny przepływ wiedzy do samorządów i instytucji publicznych badacz uznaje za nieodłączny element pracy nad bezpieczeństwem zdrowotnym.

Wybrane wypowiedzi 

Patogeny bez granic

Na pewno trzeba pamiętać, że pasożyty, bakterie, wirusy, grzyby nie znają granic. One przemieszczają się. Przemieszczają się razem z towarami, którymi handlujemy, razem z podróżnymi, którzy wyjeżdżają i przemieszczają się z miejsca na miejsce, także z nami, z naszymi czworonożnymi przyjaciółmi.

Podejście jednego zdrowia

Podejście, które stosuję w swoich badaniach naukowych i w ogóle w pracy, którą wykonuję, to podejście jednego zdrowia, tak zwane One Health. (...) Jeżeli wiemy, jakie zarazki, jakie patogeny, gdzie występują, przez co są przenoszone, w jakich lokalizacjach występują, to posiadając taką wiedzę, jesteśmy w stanie wdrożyć jakieś działania naprawcze albo prewencyjne.

Od badań podstawowych do wdrożeń

Zawsze w badaniach podstawowych odpowiadamy na bardzo, może nie proste, ale właśnie podstawowe pytanie: co, gdzie, jak, kiedy. A następnie zdobyte wyniki możemy wdrożyć czy też przeprowadzić aplikację.

Zapraszamy na webinar informacyjny poświęcony konkursowi GRIEG BIS oraz planowanemu konkursowi LANGSPIL, realizowanym w programie Badania podstawowe w ramach IV edycji Funduszy Norweskich i EOG.

Webinar odbędzie się 3 września 2026 r. o godz. 10:00 (CEST) na platformie ClickMeeting i będzie prowadzony w języku polskim.

Podczas spotkania przedstawimy kompleksowe informacje dotyczące konkursu GRIEG BIS, w tym najważniejsze zasady udziału oraz przygotowania i składania wniosków. Odniesiemy się również do najczęściej zadawanych pytań.

Zaprezentujemy narzędzie matchmakingowe wspierające nawiązywanie współpracy z partnerami z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu. W trakcie webinaru przedstawimy również najważniejsze informacje dotyczące planowanego konkursu LANGSPIL, dedykowanego interdyscyplinarnym projektom z zakresu badań podstawowych.

Udział w webinarze wymaga wcześniejszej rejestracji. Liczba uczestników jest ograniczona. 

Formularz rejestracji

Europejskie Partnerstwo na rzecz Odpornego Dziedzictwa Kulturowego (The European Partnership for Resilient Cultural Heritage – RCH) to nowa inicjatywa, która stawia sobie za cel ochronę dziedzictwa kulturowego w dobie postępujących zmian klimatycznych i dynamicznych wyzwań społecznych. Ten międzynarodowy program będzie realizowany przy wsparciu Komisji Europejskiej w latach 2026-2036 i połączy ponad 100 organizacji z ponad 30 krajów.

Głównym założeniem Partnerstwa RCH jest stworzenie pomostu pomiędzy nauką o klimacie, naukami humanistycznymi, innowacjami i polityką publiczną. W tym celu inicjatywa dąży do  rozwijania wiedzy, umiejętności i technologii niezbędnych do zabezpieczenia zabytków, dzieł sztuki czy tradycji, jednocześnie wykorzystując potencjał dziedzictwa jako siły napędowej dla zrównoważonego rozwoju społecznego i adaptacji klimatycznej. W inicjatywę zaangażowane jest szerokie grono podmiotów z Europy i wybranych krajów pozaeuropejskich – od uczelni i instytutów badawczych, agencji finansujących badania, przez muzea, biblioteki, archiwa, władze publiczne, po sektor technologii.

Fundamentem działań Partnerstwa będzie bezpośrednie wsparcie finansowe dla środowiska naukowego poprzez organizację konkursów na międzynarodowe projekty badawcze, ukierunkowane na rozwój nowoczesnych technologii konserwacyjnych, metod monitorowania zagrożeń środowiskowych oraz rozwiązań cyfrowych. 

Z polskiej strony w Partnerstwie RCH uczestniczą: Narodowe Centrum Nauki (NCN) oraz Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS). NCN pełni funkcję krajowego koordynatora i odpowiada za finansowanie międzynarodowych projektów badawczych realizowanych przez polskie zespoły naukowe w konkursach ogłaszanych w ramach Partnerstwa. Z kolei PCSS odpowiada za stronę technologiczną – rozwój oraz zarządzanie platformami cyfrowymi wspierającymi konsultacje i współpracę partnerów i interesariuszy Partnerstwa RCH.

Otwieramy nabór wniosków o finansowanie komponentów badawczych dla naukowczyń i naukowców, którzy wrócą do Polski w ramach programu Polskie Powroty NAWA 2025.

Polskie Powroty NAWA to program Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA), umożliwiający wyróżniającym się polskim naukowcom pracującym za granicą powrót do Polski i prowadzenie badań w polskich uczelniach, instytutach naukowych lub instytutach badawczych. Młodzi i doświadczeni naukowcy mogą się w nim ubiegać o środki na zbudowanie w Polsce własnej grupy projektowej i prowadzenie badań naukowych lub prac rozwojowych. Więcej o programie.

Narodowe Centrum Nauki dzięki współpracy z Narodową Agencją Wymiany Akademickiej finansuje komponenty badawcze realizowane przez naukowców powracających do Polski w ramach Polskich Powrotów NAWA.

OGŁOSZENIE

Nabór wniosków w NCN jest otwarty dla naukowców, którzy otrzymali finansowanie w konkursie Polskie Powroty NAWA 2025 i w których zostały zaplanowane komponenty badawcze. Komponenty muszą mieć pozytywną rekomendację zespołu oceniającego NAWA. 

Komponenty badawcze można realizować w ciągu pierwszych 18 miesięcy projektu. Maksymalna wysokość finansowania dla jednego komponentu to 200 tys. zł. Budżet przeznaczony przez Radę NCN na realizację komponentów badawczych w ramach programu Polskie Powroty NAWA 2025 wynosi 2 mln zł.

Wnioski o finansowanie komponentów należy składać w systemie OSF. W NCN zostaną poddane wyłącznie ocenie formalnej, ponieważ ich ocenę merytoryczną przeprowadziła NAWA.