Piotr Achinger, Dawid Kobiałka i Paweł Sikorski zostali laureatami tegorocznej Nagrody NCN. Najbardziej prestiżowe wyróżnienie dla naukowców młodszego pokolenia zostało wręczone 14 października na Zamku Królewskim na Wawelu.

Nagrodzeni naukowcy pracują w Warszawie i Łodzi. Matematyk Piotr Achinger jest profesorem Instytutu Matematycznego PAN, biolog Paweł Sikorski jest profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, a archeolog dr Dawid Kobiałka pracuje na Uniwersytecie Łódzkim.

Czternasta edycja, pierwsza na Wawelu

Nagroda NCN jest przyznawana od 2013 roku za wybitne osiągnięcia w badaniach podstawowych prowadzonych w polskich instytucjach naukowych. Otrzymują ją osoby, które swoją pracą poszerzają granice wiedzy i wnoszą istotny wkład w naukę światową. Laureaci są wybierani w trzech obszarach: nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce, nauk ścisłych i technicznych oraz nauk o życiu. W tym roku nagrodę wręczono po raz czternasty. Uroczystość po raz pierwszy odbyła się na Wawelu i była kulminacyjnym punktem obchodów 15-lecia Narodowego Centrum Nauki.

Jak zawiązać sznurek w świecie czystej algebry

Piotr Achinger specjalizuje się w geometrii algebraicznej. Nagrodę otrzymał za przełomowe wyniki dotyczące rozmaitości algebraicznych nad ciałami o charakterystyce dodatniej i ciałami niearchimedesowymi.

 – W matematyce, którą się zajmuję, odkrywamy zaskakujące połączenia między pozornie niezwiązanymi tematami: między algebrą a topologią czy między teorią liczb a fizyką matematyczną. Staram się opisać kształty rozmaitości algebraicznych, co ma nieoczekiwane związki z teorią liczb. Tematem przewodnim są grupy podstawowe, matematyczne obiekty opisujące, w jaki sposób na danej przestrzeni można zawiązać sznurek. Jest to trudne zadanie, ponieważ we wszechświecie czystej algebry sznurek nie istnieje, a rozważane przestrzenie przypominają trochę chmury kosmicznego pyłu – mówi.

Naukowiec jest autorem cyklu ośmiu prac, w których rozwiązał klasyczne problemy geometryczne w nowym, trudniejszym kontekście. Wykazał, że pewna szeroka klasa obiektów geometrycznych ma zaskakująco prostą strukturę. Wcześniej niewiele wiedziano o strukturze nawet bardzo prostych obiektów tego typu. W swoich badaniach nawiązuje m.in. do koncepcji lustrzanej symetrii i rozwija zagadnienia badane przez laureatów Medalu Fieldsa Petera Scholzego i Pierre'a Deligne'a.

Wyniki jego badań zostały opublikowane w najważniejszych czasopismach i przyciągnęły uwagę najwybitniejszych matematyków na świecie. Jak napisano w zgłoszeniu do nagrody: „wykorzystywane w tych pracach metody błyskotliwie łączą techniczne pojęcia algebraiczne i topologiczne z przenikliwą intuicją geometryczną”. – Celem matematyki jest produkcja nie samych twierdzeń, a ludzkiego zrozumienia – podkreśla laureat.

Od 2025 roku Piotr Achinger pracuje jednocześnie w Warszawie i w Kijowie, na nowo utworzonym wydziale matematyki w Kyiv School of Economics.

Doktorat uzyskał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, a habilitację w Instytucie Matematycznym PAN. Staż podoktorski odbył w Institut des Hautes Études Scientifiques we Francji. Wielokrotnie prowadził badania w renomowanych ośrodkach naukowych, m.in. w Austrii, Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Japonii i Australii. Realizował i realizuje m.in. projekty finansowane przez NCN i Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC).

Nowy sposób dokumentowania trudnego dziedzictwa

Dawid Kobiałka otrzymał nagrodę za interdyscyplinarne badania archeologiczne miejsc masowych zbrodni z czasów II wojny światowej. Naukowiec zajmuje się archeologią sądową, archeologią zbrodni, archeologią niedawnej przeszłości i współczesnych konfliktów zbrojnych, a także studiami nad dziedzictwem oraz archeologią publiczną i wspólnotową.

Pochodzi z Chojnic. Jako dziecko spędzał czas z kolegami w miejscu, które dziś bada. Już w czasie okupacji teren ten był nazywany Doliną Śmierci. – To miejsce to krajobraz terroru. Tutaj w czasie II wojny światowej dochodziło do masowych rozstrzeliwań. Trzy dekady później, już nie jako chłopczyk, ale doktor archeologii, wraz z grupą naukowców, wolontariuszy, społeczników i prokuratorów IPN wróciłem do tego miejsca w celu odnalezienia szczątków ofiar. Badania doprowadziły do odnalezienia około 700 ofiar, 700 Polaków, naszych rodziców, dziadków, pradziadków – mówi.

W Dolinie Śmierci zespół Dawida Kobiałki prowadził badania archeologiczne, które przyczyniły się do odnalezienia mogił ofiar zbrodni z 1939 i 1945 roku.

Jesienią 1939 roku na Pomorzu Gdańskim mordowano na masową skalę m.in. osoby chore psychicznie. Większość ich mogił spalono w 1944 roku podczas tzw. Aktion 1005. Dół śmierci odnaleziony pod Chojnicami w 2024 roku jest jedynym grobem chorych, który nie został zniszczony.

W styczniu 1945 roku Niemcy zamordowali pod Chojnicami kilkuset polskich więźniów. Ekshumacja ich szczątków w 2021 roku była pierwszą taką ekshumacją w Polsce przeprowadzoną zgodnie ze standardami archeologii. Część ofiar udało się zidentyfikować.

Międzynarodowy zespół kierowany przez Dawida Kobiałkę prowadził badania także w innych miejscach. Szczątki kolejnych osób odnalazł w Lesie Szpęgawskim i nad jeziorem Borówno. Łącznie zespół odnalazł, udokumentował i zbadał szczątki ponad tysiąca ofiar zamordowanych w czasie II wojny światowej.

Badania objęły również kompleks obozowy Lamsdorf (Łambinowice), w którym w latach 1943–1944 zmarło 60 włoskich jeńców. Wszystkich udało się zidentyfikować z imienia i nazwiska. Badacze dotarli też do niektórych ich potomków. Na prośbę części rodzin szczątki przewieziono do Włoch.

Badania mają wymiar społeczny. Pozwalają pełniej opisać historię ziem, na których w czasie wojny dochodziło do masowych zbrodni, i uwzględnić ofiary, które dotąd pozostawały w cieniu Auschwitz. Rozmowy ze świadkami i mieszkańcami miejsc kaźni łączą archeologię ze studiami nad współczesnością. – Rozwijamy ideę archeologii masowych zbrodni jako wielowymiarowego, wielopoziomowego podejścia interdyscyplinarnego, które ma zaoferować nowy sposób mówienia i dokumentowania trudnego dziedzictwa II wojny światowej. Jest to nauka o znaczeniu społecznym, kulturowym, humanitarnym. To misja, którą chcemy realizować w przyszłości – podkreśla laureat.

Prace Dawida Kobiałki finansują m.in. NCN i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Doktorat z archeologii obronił na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, pracował także w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. W trakcie doktoratu był stypendystą Instytutu Szwedzkiego na Uniwersytecie Linneusza w Kalmarze.

Zrozumieć swoisty język RNA

Paweł Sikorski otrzymał Nagrodę NCN za wyniki dotyczące tego, jak komórki rozpoznają dwuniciowe RNA (dsRNA) i przekształcają ten sygnał w precyzyjną odpowiedź biologiczną.

 – RNA towarzyszy mi właściwie przez całą moją drogę naukową. W swoich badaniach staram się zrozumieć, w jaki sposób komórki rozpoznają RNA i jak na nie reagują. W naszym laboratorium badamy, jak różne właściwości RNA – struktura, długość czy modyfikacje chemiczne – wpływają na odpowiedź komórki. Szczególnie interesuje nas dwuniciowe RNA. Mogą one pojawiać się podczas infekcji wirusowej, ale powstają również w naszych komórkach. Co ważne, komórka nie reaguje na każde takie RNA w ten sam sposób. Potrafi odczytywać ich różne cechy i na tej podstawie uruchamiać odmienne mechanizmy odpowiedzi immunologicznej. Staramy się więc zrozumieć ten swoisty język RNA, określić, które właściwości cząsteczki decydują o tym, jak zareaguje na nie komórka – mówi.

Dwuniciowe RNA działają w komórce jak sygnał alarmowy. Uruchamiają odporność wrodzoną, czyli pierwszą linię obrony organizmu. Ta reakcja musi być kontrolowana, bo zbyt silna może uszkadzać komórki i prowadzić do rozwoju chorób autoimmunologicznych. Paweł Sikorski wykazał, że sposób reakcji komórki zależy od cech cząsteczek RNA, m.in. od ich długości, budowy końców i modyfikacji chemicznych. Poszczególne elementy odpowiedzi mogą być uruchamiane niezależnie od siebie. Na przykład sygnał zapalny może działać niezależnie od wstrzymania produkcji białek czy rozkładu RNA. Badacz pokazał też, że modyfikacje chemiczne wpływają na sposób jego rozpoznawania przez komórkę i uruchamianą odpowiedź immunologiczną.

Wyniki te mają także wymiar aplikacyjny. Właściwości RNA, takie jak trwałość, efektywność translacji czy zdolność do wywoływania odpowiedzi immunologicznej, można precyzyjnie kontrolować. To otwiera możliwość projektowania cząsteczek RNA o z góry określonych parametrach biologicznych i terapeutycznych. – Wiedza zdobyta dzięki naszym badaniom pozwala nie tylko lepiej zrozumieć podstawowe mechanizmy biologii komórki, ale również bardziej świadomie projektować terapeutyki oparte na RNA – podkreśla laureat.

– W nauce najbardziej fascynuje mnie moment, kiedy wynik eksperymentu zmusza nas do spojrzenia na problem inaczej niż początkowo zakładaliśmy. Właśnie wtedy najczęściej pojawiają się najciekawsze pytania – mówi Paweł Sikorski.

Paweł Sikorski jest profesorem na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego i kierownikiem grupy naukowej Laboratorium Epitranskryptomiki w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych UW. W 2024 roku otrzymał Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za osiągnięcia naukowe, które stały się podstawą habilitacji. Należy do „pokolenia NCN”, czyli badaczek i badaczy, którzy zaczynali karierę naukową od grantów Narodowego Centrum Nauki – swój pierwszy projekt realizował jeszcze przed doktoratem, do tej pory kierował lub kieruje pięcioma projektami finansowanymi przez NCN.

Partner uroczystości wręczenia Nagrody NCN 2026:

Patronat medialny

W środę, 14 października, poznamy laureatów Nagrody Narodowego Centrum Nauki 2026. Gala odbędzie się na Zamku Królewskim na Wawelu, a transmisja na kanale YouTube NCN rozpocznie się o godz. 18.30.

Nagroda NCN to najbardziej prestiżowe wyróżnienie dla młodych naukowców w Polsce. Co roku otrzymuje ją troje badaczy za znaczące osiągnięcia w badaniach podstawowych, po jednej osobie w każdym z trzech obszarów: nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce; nauk ścisłych i technicznych; nauk o życiu. W tym roku nagroda zostanie przyznana po raz czternasty. Kapituła złożona z Rady i dyrektora NCN wybierała spośród 102 zgłoszonych kandydatur.

Tegoroczna gala jest najważniejszym punktem obchodów 15-lecia NCN. Po raz pierwszy odbędzie się na Zamku Królewskim na Wawelu, który jest partnerem wydarzenia. Uroczystość poprowadzi popularyzator nauki dr Łukasz Lamża z Copernicus Center.

Patronat medialny nad wydarzeniem objął portal Nauka w Polsce.

Zakończenie realizacji projektu badawczego nie oznacza konieczności zakończenia działań związanych z otwartym dostępem. Niewykorzystane środki z kategorii koszty pośrednie Open Access (OA) mogą pozostać w dyspozycji jednostki naukowej i być wykorzystywane także po zakończeniu projektu.

NCN nie określa sztywnego terminu, w którym środki te muszą zostać wykorzystane. Istotne jest, aby nadal służyły celom związanym z otwartą nauką, w szczególności zapewnieniu otwartego dostępu do publikacji oraz odpowiedzialnemu zarządzaniu i udostępnianiu danych badawczych.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku danych badawczych, których przechowywanie, dokumentowanie i udostępnianie często wykracza poza okres realizacji pojedynczego projektu. Niewykorzystane koszty pośrednie OA mogą dzięki temu wspierać również długoterminowe działania i rozwiązania instytucjonalne związane z otwartą nauką.

W praktyce niewykorzystane środki mogą być przeznaczane nie tylko na publikowanie w modelu Open Access, ale również na działania związane z zarządzaniem danymi badawczymi, ich archiwizacją i udostępnianiem, a także na rozwój infrastruktury i kompetencji wspierających otwartą naukę.

Szczegółowe informacje dotyczące wykorzystania kosztów pośrednich Open Access po zakończeniu realizacji projektu zawiera pismo Dyrektora NCN z 21 września 2026 r.

Dziesięć międzynarodowych projektów badawczych zrealizują naukowczynie i naukowcy z Polski we współpracy z partnerami ze Szwajcarii oraz Belgii-Flandrii. Dzięki grantom OPUS LAP będą pracować m.in. nad rozwojem fotokatalizatora ekologicznego wodoru, wyjaśnieniem procesów napędzających transfer genów oporności na antybiotyki oraz prenatalnymi uwarunkowaniami dynamiki rozwoju dziecka.

Konkurs OPUS umożliwia ubieganie się o finansowanie projektów badawczych krajowych lub międzynarodowych, realizowanych w konsorcjach z partnerami krajowymi lub zagranicznymi, bez ograniczeń co do wieku, stażu i doświadczenia kierownika projektu. 

W trzydziestej edycji konkursu OPUS dodatkowo otwarta była ścieżka LAP (lead agency procedure), czyli możliwość ubiegania się o finansowanie dwu- lub trójstronnych międzynarodowych projektów badawczych realizowanych z udziałem zespołów z Austrii, Czech, Słowenii, Niemiec, Szwajcarii, Luksemburga i Belgii-Flandrii w ramach programu Weave. W LAP projekty są oceniane tylko raz, w jednym kraju, według jednej procedury, a agencje partnerskie z pozostałych krajów akceptują wyniki tej oceny i na jej podstawie przyznają finansowanie. W przypadku projektów OPUS LAP Narodowe Centrum Nauki jest agencją wiodącą, a zespoły ekspertów NCN oceniają wnioski LAP równolegle do pozostałych wniosków OPUS, z uwzględnieniem dodatkowego kryterium oceny: zrównoważonego i komplementarnego wkładu zespołów w realizację zaplanowanej współpracy naukowej.

W tej odsłonie wyników konkursu OPUS 30+LAP/Weave finansowanie otrzymało 9 dwustronnych projektów badawczych angażujących zespoły z Polski i Szwajcarii oraz jeden trójstronny projekt z dodatkowym udziałem zespołów z Belgii-Flandrii.

Tematy i opisy popularnonaukowe wszystkich projektów OPUS LAP zakwalifikowanych do finansowania dostępne są na listach rankingowych:

• Listy rankingowe OPUS 30+LAP/Weave wraz z opisami popularnonaukowymi projektów
• Lista rankingowa OPUS 30+LAP/Weave dla projektów dwustronnych polsko-szwajcarskich (pdf)
• Lista rankingowa OPUS 30+LAP/Weave: projekt trójstronny polsko-szwajcarsko-belgijski (pdf)

Statystyki OPUS i OPUS LAP

W rozstrzygniętym w czerwcu br. konkursie OPUS 30+LAP/Weave do NCN wpłynęła rekordowa liczba 2359 wniosków na łączną kwotę ponad 4 mld zł, w tym 267 wniosków LAP na łączną kwotę ponad 451 mln zł. W pierwszej turze rozstrzygnięć finansowanie otrzymało 279 wniosków OPUS o wartości niemal 570,7 mln zł. Druga część wyników dotyczyła projektów z udziałem zespołów z Austrii i Czech, finansowanie otrzymało 26 projektów o łącznej wartości ponad 43,6 mln zł, a trzecia część obejmowała projekt dwustronny polsko-belgijski (flamandzki) o wartości 1,5 mln zł. 

Lista laureatów konkursu OPUS 30+LAP/Weave liczy obecnie 316 projektów OPUS i OPUS LAP, o łącznej wartości niemal 616 mln zł. 

Kolejne wyniki

Do grona laureatów konkursu OPUS 30+LAP/Weave dołączą jeszcze projekty angażujące, oprócz polskich zespołów, zespoły ze Słowenii i Niemiec. Wyniki będą publikowane w miarę ich zatwierdzania, a ostateczne wyniki i wskaźniki sukcesu całej trzydziestej edycji konkursu OPUS będziemy znać jesienią.

W 11. odcinku serii rozmawiamy z Piotrem Bystranowskim z Uniwersytetu Jagiellońskiego, który bada, jak radzimy sobie z normami, których nie znamy – od zwyczaju napiwkowego po zasady internetowych platform.

Dr Piotr Bystranowski z Interdyscyplinarnego Centrum Etyki UJ zajmuje się eksperymentalną filozofią prawa. Realizował projekty finansowane przez NCN w konkursach PRELUDIUM i ETIUDA, obecnie kieruje projektem OPUS. W tym roku otrzymał grant ERC Starting na projekt NormasNescio, w którym zbada zjawisko niewiedzy normatywnej.

Nieznajomość prawa szkodzi

Badacz zakłada, że reguły, o których nie mamy pojęcia, łamiemy bardzo często, niemal na co dzień. Zdarza się to w kolejce, w transporcie publicznym czy na drodze, ale też w sprawach, które ważą na całym życiu, jak prawo rodzinne czy zakup nieruchomości. Piotra Bystranowskiego najbardziej interesuje to, dlaczego tak surowo oceniamy ludzi, którzy nie znali prawa. – Często przywołuję zdanie amerykańskiego profesora prawa, które bardzo często znajduje potwierdzenie w moich badaniach: zasada, że nieznajomość prawa szkodzi, jest jedyną zasadą prawa, co do której zwykli obywatele wyrażają pełną pewność, a zarazem mają na jej temat nieadekwatne wyobrażenie. Ludzie często uważają, że nie ma ona żadnych wyjątków – mówi badacz. Tymczasem prawo stało się tak techniczne, a nasze społeczeństwa tak złożone, że założenie, iż wszyscy znamy obowiązujące normy, jest bardzo optymistyczne.

Chusteczki, których nie należy spłukiwać

W badaniach naukowiec posługuje się głównie metodą winietową. Uczestnicy czytają krótki opis sytuacji, w której ktoś złamał regułę, i oceniają jego winę. Badacze zmieniają w opisie drobne elementy: czy sprawca znał normę, ile innych osób ją znało, jak łatwo było ją zrozumieć. Piotr Bystranowski wybiera przykłady codzienne, takie jak napiwki za granicą, bo nie angażują tak silnie emocji i łatwiej w nich uchwycić interesujące go mechanizmy.

Wiele pomysłów podsuwa mu życie. Po pięciomiesięcznym pobycie badawczym w Stanach Zjednoczonych właściciel wynajmowanego domu poprosił go o pokrycie części kosztów wizyty hydraulika. Chodziło o chusteczki reklamowane jako spłukiwalne. Właściciel napisał, że wystarczyło proste wyszukiwanie w internecie, by dowiedzieć się, że według amerykańskich hydraulików takich chusteczek nie należy spłukiwać, a Amerykanie powszechnie o tym wiedzą. Badacz od razu przesłał tę wiadomość swojemu zespołowi. Z tej historii wyrosło planowane badanie o tym, jak na ocenę odpowiedzialności osób nieświadomych normy wpływa wiedza wspólna (common knowledge). – To taki poziom wiedzy społecznej, w którym wszyscy coś wiedzą i wszyscy wiedzą o tym, że wszyscy o tym wiedzą – wyjaśnia Piotr Bystranowski.

Od zasad odpowiedzialności do platform cyfrowych

Wyniki projektu naukowca mogą mieć znaczenie dla prawa i polityk publicznych na dwóch poziomach. Pierwszy jest najbardziej fundamentalny. – Jeśli udałoby nam się zidentyfikować systematyczne ograniczenia tego, co ludzie mogą wywnioskować na temat norm w nowym środowisku, to mogłoby mieć wpływ na poważniejszą reformę naszych systemów normatywnych, czy to systemu prawa, czy tego, jak myśli się o odpowiedzialności moralnej w filozofii. Moglibyśmy pomyśleć o poważnej reformie zasady, że nieznajomość prawa w każdej sytuacji powinna szkodzić – mówi Piotr Bystranowski. Drugi poziom jest bardziej konkretny i dotyczy internetu. – Przenosimy znaczną część naszego życia do sfery online, w której żadne z nas, przynajmniej do tej pory, się nie wychowało. Normy, które tam obowiązują, są często bardzo skomplikowane, bardzo nieprzejrzyste i mają coraz większy wpływ na nasze życie – dodaje badacz. Ma nadzieję, że projekt przyniesie rekomendacje dla operatorów platform cyfrowych, jak projektować je tak, by kluczowe dla użytkowników normy były łatwe do zauważenia i poznania.

Wybrane cytaty

O napiwkach za granicą

Większość z nas od czasu do czasu ma okazję wyjechać za granicę, stać się turystą w innym kraju. Gdzie się daje napiwek, gdzie się nie daje, jak się wylicza jego wysokość, w jakim stopniu powinna ona zależeć od jakości obsługi – to są pytania, które w takich sytuacjach sobie zadajemy. Każdy z nas ma pewnie jakieś strategie, żeby się tego dowiedzieć: obserwuje innych ludzi, czasami pyta wprost. Jestem pewien, że istnieje wiele innych sposobów, w jakie próbujemy w tych sytuacjach odgadnąć normę, której możemy nie być świadomi.

O pozornie błahych przykładach

To są sprawy błahe, ale są reprezentatywne dla szerszej klasy zjawisk. Zdarzają się oczywiście skrajne przypadki osób, które twierdziły, że nie znały podstawowych zasad prawnych, a nawet moralnych. Są to przykłady bardzo ciekawe filozoficznie, ale trudne w badaniu, bo trudno uwierzyć, że ktoś nie był świadomy tak fundamentalnej normy. Tymczasem sytuacje, w których łamiemy prawo nieświadomie, dotyczą często reguł dosyć arbitralnych i technicznych, na przykład w prawie podatkowym, administracyjnym czy cywilnym, choćby przy nabywaniu nieruchomości. Badanie takich pozornie trywialnych sytuacji pozwala wyizolować mechanizmy, które mogą wytłumaczyć, jak ludzie reagują na poważniejsze przykłady.

Grono laureatów konkursu MINIATURA 10 powiększyło się o 158 osób, które zrealizują działania naukowe o łącznej wartości ponad 6 mln zł. Przedstawiamy wyniki dla wniosków złożonych w czerwcu. 

Głównym celem konkursu MINIATURA jest ułatwienie naukowczyniom i naukowcom na wczesnym etapie kariery wejścia w system grantowy. W dziesiątej edycji mogły brać udział osoby ze stopniem doktora uzyskanym w latach 2014-2026, którzy mają w swoim dorobku co najmniej jedną pracę opublikowaną lub przyjętą do druku albo co najmniej jedno dzieło lub dokonanie artystyczne lub artystyczno-naukowe.

Laureaci otrzymują finansowanie w wysokości od 5 do 50 tys. zł na przeprowadzenie działania naukowego w postaci badań wstępnych, kwerendy lub wyjazdu naukowego.  W trakcie realizacji działania mogą zweryfikować swoje pomysły badawcze oraz przygotować się  do rozpoczęcia pracy w trybie projektowym i ubiegania się o środki w konkursach na pełnowymiarowe projekty badawcze. Działania można realizować przez okres do 12 miesięcy, a w ich budżecie można zaplanować wydatki niezbędne do realizacji działania, w tym koszty wsparcia mentora.

Grant MINIATURA można otrzymać tylko raz w ciągu kariery naukowej.

Finansowanie w grupach nauk: 

• nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce – 38 działań o łącznej wartości 916 326 zł
• nauki ścisłe i techniczne – 66 działań o łącznej wartości 2 656 624 zł
• nauki o życiu – 54 działania o łącznej wartości 2 561 197 zł

Łącznie: 158 działań o wartości 6 134 147 zł.

Wyniki MINIATURA 10

Lista rankingowa nr 5 w konkursie MINIATURA 10 w pdf

Ocena i wyniki

Wnioski w konkursie MINIATURA 10 były przyjmowane przez pół roku, od lutego do lipca 2026. Wnioski oceniają formalnie koordynatorzy dyscyplin, zaś merytorycznie ocenia je jednoetapowo zespół ekspertów, sprawdzając m.in. osiągnięcia naukowe osoby realizującej, poziom naukowy działania, możliwość jego wykonania i potencjalny wpływ na rozwój dyscypliny, zasadność jego realizacji w kontekście potencjalnego wpływu na poziom naukowy planowanego projektu badawczego oraz zasadność planowanych kosztów.

Wyniki są publikowane dla grupy wniosków złożonych w danym miesiącu. Pula dostępnych środków w każdym miesiącu jest takiej samej wysokości, niezależnie od liczby przesłanych do NCN wniosków. Działania ocenione pozytywnie przez ekspertów otrzymują finansowanie, pod warunkiem, że mieszczą się w puli dostępnych środków na dany miesiąc. Zasady oceny wniosków. 

Już za niespełna miesiąc poznamy nazwiska laureatów Nagrody NCN 2026, tym razem w wyjątkowych okolicznościach. Utalentowani badacze młodego pokolenia odbiorą wyróżnienia w murach Zamku Królewskiego na Wawelu. Uroczystość będzie również świętem NCN, które obchodzi w tym roku 15. urodziny.

Nagrodę NCN co roku wręczamy trojgu naukowcom zatrudnionym w Polsce, którzy uzyskali stopień doktora w ciągu ostatnich 12 lat i mają na swoim koncie znaczące osiągnięcia naukowe z obszaru badań podstawowych, udokumentowane publikacjami afiliowanymi w polskiej instytucji naukowej. Nagradzamy osiągnięcia w trzech obszarach nauk: humanistycznych, społecznych i o sztuce (HS), ścisłych i technicznych (ST) oraz nauk o życiu (NZ). Nagroda oprócz symbolicznego, ma również swój wymiar finansowy – każdy z laureatów otrzyma 50 tys. zł. 

W tym roku wręczymy wyróżnienie po raz czternasty. Uroczystość wręczenia Nagrody Narodowego Centrum Nauki odbędzie się w środę 14 października, po raz pierwszy w murach Zamku Królewskiego na Wawelu. Wydarzenie poprowadzi Łukasz Lamża, filozof, biolog, tłumacz i dziennikarz naukowy. 

Wybór laureatów

Procedura konkursowa rozpoczęła się już w kwietniu. Nominacje do Nagrody NCN miały charakter zamknięty. Kandydatów mogły zgłaszać osoby uprawnione na podstawie regulaminu przyznawania Nagrody NCN, czyli członkowie Rady NCN poprzednich kadencji, członkowie zespołów ekspertów powołanych do oceny wniosków w konkursach OPUS, SONATA, SONATA BIS i MAESTRO, afiliowani w polskich instytucjach naukowych, a także kierownicy projektów finansowanych w konkursach MAESTRO i SONATA BIS oraz dotychczasowi laureaci Nagrody NCN oraz inni wybitni naukowcy wskazani przez dyrektora oraz Radę NCN.

W tym roku do zgłaszania kandydatek i kandydatów do Nagrody NCN zaprosiliśmy łącznie 3964 naukowczyń i naukowców. Otrzymaliśmy 145 zgłoszeń, które obejmowały 102 kandydatury (niektórzy kandydaci byli nominowani więcej niż jeden raz):

• 34 kandydatów (49 zgłoszeń) w naukach humanistycznych, społecznych i o sztuce;
• 47 kandydatów (60 zgłoszeń) w naukach nauk ścisłych i technicznych;
• 21 kandydatów (36 zgłoszeń) w naukach o życiu.

Decyzję o wyborze podjęła kapituła Nagrody, złożona z Rady i dyrektora NCN.

Nagroda NCN – historia w pigułce

Nagroda NCN została ustanowiona w 2013 roku. Przez pierwsze lata była przyznawana młodym naukowcom do 40. roku życia. Zmiana modelu prowadzenia badań naukowych, w tym zwiększona mobilność międzysektorowa, przerwy w pracy badawczej spowodowane sytuacją rodzinną lub zdrowotną, czy sytuacja ekonomiczna absolwentów powodująca odłożenie w czasie decyzji o dalszym rozwoju naukowym sprawiły, że w 2022 r. Rada NCN zmieniła zasady przyznawania Nagrody NCN. Wiek metrykalny przestał być kryterium kwalifikacyjnym do konkursu, obecnie kandydatami do Nagrody mogą być osoby do 12 lat po uzyskaniu stopnia doktora. Okres ten można wydłużyć o przerwy w karierze naukowej wynikające z niezdolności do pracy z powodu choroby lub opieki nad dziećmi i ich wychowania.

Partner uroczystości wręczenia Nagrody NCN 2026:

Patronat medialny

Ponad jedna trzecia projektów zakwalifikowanych do konkursu Impakt Akces NCBR wyrosła z badań finansowanych przez NCN. Trwa nabór do programu SpaceTech 2.

NCN finansuje badania podstawowe, Akces NCBR współpracuje z zespołami, które mają już wyniki i chcą sprawdzić ich potencjał rynkowy. Wiosną tego roku instytucje podpisały porozumienie, na mocy którego projekty oparte na wynikach badań NCN otrzymują preferencyjne punkty we wszystkich konkursach Akces NCBR.

Pierwszym konkursem, w którym obowiązywały preferencyjne punkty, był HPN Impakt. Spośród blisko 120 złożonych wniosków niemal co piąty pochodził od osób z wcześniejszym doświadczeniem w NCN. Wśród 26 zakwalifikowanych projektów aż dziewięć – ponad jedna trzecia – opiera się na badaniach finansowanych przez NCN. To pokazuje, że finansowane przez NCN badania stają się punktem wyjścia dla projektów o potencjale rynkowym.

Do 16 października trwa nabór do programu SpaceTech 2.

Od wyników badań do sektora kosmicznego

SpaceTech 2 to druga edycja programu akceleracyjnego, prowadzonego przez Akces NCBR we współpracy z Polską Agencją Kosmiczną i Agencją Rozwoju Przemysłu. Program wspiera rozwiązania z różnych dziedzin nauki, które znajdują zastosowanie w sektorze kosmicznym, opierają się na wynikach prac badawczo-rozwojowych i osiągnęły poziom gotowości technologicznej TRL 5-8. W tej edycji szczególnie oczekiwane są projekty z sześciu obszarów: sztucznej inteligencji w analizie danych satelitarnych, cyberbezpieczeństwa systemów satelitarnych, łączności kwantowej, elektroniki i mechaniki, napędów kosmicznych oraz zaawansowanych materiałów dla sektora kosmicznego. Zgłaszać mogą się startupy, zespoły badawcze planujące założenie spółki oraz badacze i innowatorzy z projektami po wstępnej fazie prac badawczo-rozwojowych. Zgłoszenia przechodzą trzyetapową kwalifikację: ocenę formalną, ocenę merytoryczną i Pitch Day, a zakwalifikowane podmioty otrzymują bezzwrotny grant do 300 tys. zł oraz mentoring. Uczestnicy mogą też skorzystać ze skróconej ścieżki do EIC Accelerator dzięki uzyskanemu przez Akces NCBR certyfikatowi Plug-In.

Szczegóły na stronie Akces NCBR.

W agencjach partnerskich trwają nabory wniosków w konkursie Weave-UNISONO. Prosimy polskie zespoły badawcze o zwrócenie uwagi na terminy oraz zasady przygotowywania wniosków wspólnych i krajowych.

1. W konkursie Weave-UNISONO, w przypadku projektów badawczych, dla których wnioski wspólne zostaną złożone do szwajcarskiej agencji SNSF jako agencji wiodącej do 1 października 2026 r., wnioski krajowe do NCN należy wysłać w OSF  w najbliższym możliwym terminie po złożeniu wniosku wspólnego do SNSF, nie później niż do 8 października 2026 r. 

2. Od momentu rozpoczęcia prac nad wnioskiem krajowym w systemie OSF polski zespół badawczy ma 45 dni kalendarzowych na wypełnienie i wysłanie wniosku do NCN. Po upływie tego terminu wniosek zostanie zablokowany do edycji. W takim przypadku, jeżeli polski zespół badawczy nie wysłał wniosku do NCN, należy założyć i wypełnić nowy wniosek w systemie OSF. Może to wpłynąć na planowanie we wniosku krajowym budżetu na realizację zadań badawczych przez polskie zespoły badawcze (patrz pkt. 3 i 4).

   UWAGA: Termin 45 dni dotyczy wyłącznie ważności formularza wniosku krajowego, nad którym rozpoczęto prace w systemie OSF. Wnioski krajowe w ramach programu Weave-UNISONO należy wysłać do NCN poprzez system OSF, w najbliższym możliwym terminie po złożeniu wniosku wspólnego do agencji wiodącej, nie dłuższym niż 7 dni kalendarzowych.

3. We wnioskach krajowych, nad którymi prace zostaną rozpoczęte w systemie OSF:

   • do dnia 30 września 2026 r. (włącznie) – możliwe jest zaplanowanie realizacji projektów badawczych przez polskie zespoły badawcze począwszy od 2027 r. 

     Lata kosztorysu w zależności od czasu realizacji projektu będą obejmować:

     2027-2028 dla projektów dwuletnich 

     2027-2028-2029 dla projektów trzyletnich

     2027-2028-2029-2030 dla projektów czteroletnich;

   • od dnia 1 października 2026 r. (włącznie) – możliwe jest zaplanowanie realizacji projektów badawczych przez polskie zespoły badawcze począwszy od 2028 r. 

     Lata kosztorysu w zależności od czasu realizacji projektu będą obejmować:

     2028-2029 dla projektów dwuletnich

     2028-2029-2030 dla projektów trzyletnich

     2028-2029-2030-2031 dla projektów czteroletnich.

4. W przypadku wniosków wspólnych składanych do agencji wiodących, w których zaplanowano kosztorysy zespołów polskich od roku 2027, należy upewnić się, że:

   • prace nad wnioskiem krajowym w systemie OSF zostaną rozpoczęte przed 30 września 2026 r.;
   • wniosek krajowy zostanie wysłany do NCN w ciągu 45 dni od rozpoczęcia nad nim prac w systemie OSF.

   Jeśli prace nad wnioskiem krajowym w OSF zostaną rozpoczęte przed 30 września 2026 r., z realizacją projektu zaplanowaną począwszy od 2027 r., a wniosek krajowy nie zostanie wypełniony i wysłany w ciągu 45 dni od rozpoczęcia nad nim pracy w OSF, to konieczne będzie rozpoczęcie prac nad nowym wnioskiem. W nowym wniosku krajowym (ze względu na to, że prace nad nim w systemie OSF rozpoczną się po 1 października 2026 r.) możliwe będzie zaplanowanie realizacji projektu badawczego począwszy od 2028 r. Jeśli wcześniej do agencji wiodącej złożony został projekt zakładający rozpoczęcie finansowania w 2027 r., spowoduje to niespójność między informacjami ujętymi we wniosku krajowym z danymi zawartymi we wniosku wspólnym, której skutkiem może być odrzucenie wniosku z powodu niespełnienia wymogów formalnych.

5. Kurs euro, po jakim należy wyliczyć budżet polskiej części projektu we wniosku wspólnym: 
   • dla wniosków wspólnych, dla których wnioski krajowe zostaną założone i wysłane w systemie OSF do 31.12.2026 r.: 1 EUR=4,2626 PLN;
   • dla wniosków wspólnych, dla których wnioski krajowe zostaną założone i wysłane w systemie OSF po 1.01.2027 r.: 1 EUR=4,3180 PLN.
6. Wszystkie wnioski krajowe, nad którymi prace w systemie OSF zostaną rozpoczęte w 2026 roku, z kursem euro 1 EUR=4,2626 PLN.; muszą zostać wysłane w systemie OSF do dnia 31 grudnia 2026 r. do godz. 23:59:59. W przeciwnym razie, konieczne będzie rozpoczęcie prac nad nowym wnioskiem, z kursem euro 1 EUR=4,3180 PLN. Jeśli wcześniej do agencji wiodącej złożony zostanie wniosek wspólny, z budżetem polskiej części projektu wyliczonym po innym kursie euro, spowoduje to niespójność między informacjami ujętymi we wniosku krajowym z danymi zawartymi we wniosku wspólnym, której skutkiem może być odrzucenie wniosku z powodu niespełnienia wymogów formalnych.