Otwieramy nabór w konkursie Dioscuri 5. Wybitne naukowczynie i naukowcy z całego świata mogą otrzymać w nim finansowanie na stworzenie w Polsce interdyscyplinarnych Centrów Doskonałości Naukowej. Na wnioski czekamy do połowy września.

Program Dioscuri ma na celu wzmocnienie międzynarodowych standardów doskonałości naukowej w Europie Środkowej i Wschodniej oraz wsparcie trwających procesów transformacji w krajach UE-13. Program został zainicjowany przez Towarzystwo Maxa Plancka (Max-Planck Gesellschaft, MPG) i jest wspólnie zarządzany przez Narodowe Centrum Nauki oraz MPG. Finansowanie programu zapewnia niemieckie Federalne Ministerstwo Nauki, Technologii i Astronautyki (BMFTR), natomiast finansowanie Centrów w ramach piątego konkursu zapewnia polskie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW) za pośrednictwem Narodowego Centrum Nauki.

Program Dioscuri jest zorientowany na osoby liderów, czyli wybitnych naukowczyń i naukowców z całego świata, którzy stworzą w Polsce dwa interdyscyplinarne centra doskonałości naukowej, przy wsparciu polskiej instytucji naukowej pełniącej rolę jednostki przyjmującej. Tym samym Dioscuri to coś więcej niż projekt badawczy. To zaawansowane przedsięwzięcie zbudowane wokół osoby wybitnego badacza, które ma być wzorem doskonałości naukowej zgodnym z międzynarodowymi standardami jakości.

Ogłoszenie konkursu Dioscuri 5

Kto może złożyć wniosek?

Liderami centrów doskonałości naukowej w piątej edycji konkursu Dioscuri w Polsce mogą zostać wybitne badaczki i badacze, konkurencyjni na arenie międzynarodowej, o udokumentowanej zdolności do prowadzenia innowacyjnych badań, którzy:

• uzyskali stopień doktora nie wcześniej niż 15 lat przed terminem składania wniosków;
• wykazali się mobilnością międzynarodową w trakcie kariery naukowej;
• realizowali doktorat i staż(-e) podoktorski(-e) w różnych instytucjach badawczych;
• nie byli zatrudnieni w Jednostce Przyjmującej w ciągu trzech lat przed upływem terminu składania wniosków;
• przedstawią doskonały interdyscyplinarny projekt naukowy (10 stron bez bibliografii i planu budżetowego) o znaczącym wpływie na co najmniej dwa z trzech obszarów:
  • Nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce (HS)
  • Nauki o życiu (NZ)
  • Nauki ścisłe i techniczne (ST)
• będą ściśle współpracować z wybranym partnerem naukowym z Niemiec z niemieckiej instytucji badawczej;
• powołają międzynarodową Radę Naukową (SAB) dla swojego Centrum Dioscuri.

Zapraszamy na webinaria dla naukowców zainteresowanych udziałem w konkursie Dioscuri, które odbędą się 21 maja oraz 16 czerwca. Rejestracja.

Finansowanie i struktura Centrów Dioscuri

Każde z dwóch centrów Dioscuri otrzyma finansowanie w wysokości do 300 tys. euro rocznie przez pięć lat, z możliwością przedłużenia o kolejne pięć lat po pozytywnej ocenie zewnętrznej.

Centra będą funkcjonować w strukturach polskiej Jednostki Przyjmującej (HI), która zapewni wsparcie finansowe i infrastrukturalne poprzez:

• dodatkowe finansowanie w wysokości 25 tys. euro rocznie;
• wsparcie administracyjne oraz dostęp do niezbędnej aparatury badawczej;
• zapewnienie odpowiedniej przestrzeni biurowej i/lub laboratoryjnej;
• zatrudnienie w pełnym wymiarze etatu koordynatora programu odpowiedzialnego za administrację i research management.

Program nie przewiduje kosztów pośrednich (overhead) dla jednostki przyjmującej.

Procedura konkursowa i wyniki

Wnioski w konkursie Dioscuri przyjmujemy do 15 września 2026 r. za pośrednictwem platformy online. Proces oceny będzie przebiegać w trzech etapach: najpierw wnioski przejdą proces recenzji zewnętrznych, następnie Komitet Dioscuri będzie oceniać wnioski z uwzględnieniem recenzji, a w ostatnim etapie wybrani naukowcy zostaną zaproszeni na rozmowę kwalifikacyjną do siedziby NCN. Wyniki zostaną ogłoszone do końca grudnia 2026 roku.

W nowym odcinku podcastu NCN prof. Margaret Ohia-Nowak i dr inż. Tomasz Szumełda rozmawiają o wynikach sondażu o użyciu AI przy pisaniu wniosków oraz o badaniach nad uprzedzeniami w polskich modelach językowych, projekcie badaczki, finansowanym przez Centrum. Prowadzi Anna Korzekwa-Józefowicz.

Margaret Ohia-Nowak to językoznawczyni i medioznawczyni z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, zajmująca się m.in. rasą, urasowianiem oraz językiem dyskursu publicznego w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Tomasz Szumełda przez wiele lat pełnił funkcję koordynatora dyscyplin w NCN, obecnie pracuje nad wdrożeniem systemu e-Granty i reprezentuje Centrum w grupie roboczej ds. AI w stowarzyszeniu Science Europe, zrzeszającym agencje finansujące naukę i instytucje naukowe.

AI w systemie grantowym

Jesienią 2025 roku NCN przeprowadził sondaż wśród kierowników projektów składanych w ostatnich edycjach konkursów OPUS, SONATA i PRELUDIUM, pytając o zakres użycia generatywnej AI przy przygotowywaniu wniosków i o granice jej dopuszczalnego stosowania. Wzięło w nim udział 2708 osób. Około 60% respondentów uważa, że Centrum powinno dopuścić użycie GenAI przy przygotowywaniu wniosków; 42% przyznaje, że z takich narzędzi już korzystało. Jednocześnie większość sprzeciwia się wykorzystywaniu AI do tworzenia koncepcji badań, formułowania hipotez i przygotowywania przeglądu literatury. W sprawie oceny wniosków stanowisko jest jeszcze bardziej jednoznaczne: 67% ogółu wnioskodawców i 72% laureatów wyklucza udział GenAI w tym procesie.

Tomasz Szumełda zwraca uwagę, że wyniki sondażu pokrywają się ze stanowiskiem NCN opublikowanym w maju 2025 roku, które dopuszcza pomocnicze użycie GenAI przy przygotowywaniu wniosków i zakazuje jej stosowania w ocenie merytorycznej. – Środowisko naukowe samo rozdziela formę od treści, a to pokazuje, że podejście Centrum trafia w oczekiwania wnioskodawców – mówi. Margaret Ohia-Nowak, która sama wypełniła ankietę, zgadza się z tym podziałem i dodaje, że AI może być pomocna przy tłumaczeniu i redakcji wniosku, ale koncepcja badawcza musi pozostać pracą naukowca.

Tomasz Szumełda podkreśla też, że zasady wypracowane przez Centrum wpisują się w szerszy europejski standard. W Science Europe trwają prace nad wspólnymi rekomendacjami dla agencji krajowych, a obecne podejście NCN – dopuszczające pomocnicze użycie AI przez wnioskodawców i zakazujące jej stosowania w ocenie – jest zbieżne z dominującym kierunkiem w Europie. Wyjątkiem jest niemiecka agencja DFG, która od niedawna pozwala recenzentom korzystać z AI przy redakcji językowej i porządkowaniu własnych uwag krytycznych. DFG zakazuje jednak użycia publicznie dostępnych modeli, dopuszcza wyłącznie lokalne serwery instytucjonalne i wymaga oznaczenia fragmentów recenzji pochodzących od AI.

Subtelne uprzedzenia algorytmów

W podcaście mowa też o sztucznej inteligencji jako przedmiocie badań. NCN finansuje projekty dotyczące AI w wielu obszarach, od algorytmów uczenia maszynowego i modeli językowych, przez zastosowania w medycynie i biologii, po analizy jej skutków społecznych i prawnych. Jednym z nich są badania Margaret Ohii-Nowak nad polskimi dużymi modelami językowymi (LLM). Badaczka analizuje, jak zespoły tworzące modele Bielik i PLLuM radzą sobie z zabezpieczaniem ich przed powielaniem stereotypów etnicznych i rasowych. Z pierwszej fazy projektu wynika, że działań ograniczających uprzedzenia jest w polskich modelach sporo, a repertuar rozwiązań stale się poszerza.

Badaczka zwraca jednak uwagę, że pierwsze, odruchowe odpowiedzi modeli bywają mniej zniuansowane, i opisuje to na przykładzie jednego z generatorów:

– Nawet dzisiaj wrzuciłam do ChataGPT prośbę o wygenerowanie obrazu mądrego człowieka. No i ten mądry człowiek… Biały, z wąsem. Te modele już umieją różnicować, jeszcze nie umiały tego robić trzy lata temu, w 2023, kiedy kiełkował mi w głowie pomysł tego projektu. Ale po moich badaniach korpusowych widzę, że modele mogą być w sposób subtelny uprzedzone. Nawet jeśli są przetrenowane pod kątem eliminacji uprzedzeń, w pierwszej odpowiedzi na pytanie o «mądrego człowieka» często pokazują bardzo stereotypowy obraz. Pytanie brzmi: jak sprawić, by te pierwsze odpowiedzi były inne? – mówi.

Efektem projektu, planowanym na koniec 2027 roku, ma być przewodnik dla dwóch grup: użytkowników, uczący konstruować prompty generujące treści bardziej wrażliwe kulturowo, oraz zespołów tworzących kolejne polskie LLM-y, dostarczający im zestawu dobrych praktyk.

Wybrane wypowiedzi

Margaret Ohia-Nowak

Uśmiechnęłam się, gdy usłyszałam, że większość osób nie zgadza się na to, żeby używać narzędzi AI przy tworzeniu koncepcji wniosku. Jestem jedną z osób, która też tę odpowiedź wskazała. Natomiast przy tych takich kwestiach właśnie formalnych, które często są trudne, kiedy po prostu, zwłaszcza dla osób, które nie mają doświadczenia na przykład w pisaniu wniosków czy coś takiego, w jaki sposób w ogóle sobie ustrukturyzować nawet czasem wniosek, to to też będzie pomagać, chociaż w dużym stopniu jest to już zaznaczone w samym opisie tego konkursu czy opisie wniosku. Myślę, że to są takie rzeczy techniczne, które powinno dopuszczać takie źródło finansowania czy ośrodki, które finansują badania, i NCN to robi. Czyli przy drobnych tłumaczeniach, przy jakimś redagowaniu językowym, a nie przy tym wkładzie kreatywnym.

Tomasz Szumełda

Na ten moment stanowisko NCN jest jasne, to znaczy sztuczna inteligencja w żaden sposób nie powinna ingerować w proces oceny merytorycznej. Myślę, że moglibyśmy nagrać cały podcast tylko na ten temat. Wyobraźmy sobie na przykład takiego recenzenta AI, który nakarmiony wielką bazą danych na temat tego, że przez ostatnie trzy lata finansowano ten rodzaj badań, uzna, że te badania nie są innowacyjne, albo wręcz przeciwnie, że są innowacyjne, bo będzie nakarmiony taką pulą danych, która później będzie mu sugerowała odpowiednie odpowiedzi.

Były takie sytuacje, że rzeczywiście eksperci, recenzenci, którzy oceniali wnioski, wyczuwali, że coś nie do końca jest tutaj tak, jak być powinno. Że ten koncept badawczy, ten wniosek był w pewien sposób płaski, taki generyczny. Ktoś zadał proste pytanie i dostał prostą odpowiedź. Brakowało w tym głębi pomysłu, spójności między metodologią a dorobkiem. Takie wnioski były zazwyczaj oceniane słabo, a jednocześnie angażowały zasoby ludzkie do oceny czegoś, co nie miało wartości merytorycznej.

Dwie trzecie badaczek i badaczy NCN sprzeciwia się udziałowi generatywnej sztucznej inteligencji w ocenie wniosków grantowych. Jednocześnie 60% uważa, że Centrum powinno dopuszczać jej użycie przy ich przygotowywaniu. To główny wynik sondażu przeprowadzonego przez NCN wśród kierowników projektów składanych w rozstrzygniętych w ciągu ostatnich dwóch lat konkursach OPUS, SONATA oraz PRELUDIUM.

Granica, którą wytyczają sami badacze, przebiega wyraźnie: generatywna AI jako narzędzie redakcyjne, do korekty językowej, tłumaczeń, streszczeń, jest akceptowana. Jako autor koncepcji badawczej lub recenzent wniosku – nie.

Wyniki sondażu pokrywają się ze stanowiskiem NCN z maja 2025 roku, które dopuszcza pomocnicze użycie GenAI przy przygotowywaniu wniosków i zakazuje jej stosowania w ocenie merytorycznej.

Sondaż przeprowadził w październiku 2025 roku Zespół ds. Analiz i Ewaluacji, kierowany przez dr Annę Strzebońską.

Co robią, a czego nie chcą

Z narzędzi GenAI skorzystało 42% ankietowanych. Najczęściej sięgali po nie przy korekcie językowej wniosku (39% wskazań), przygotowaniu abstraktu lub streszczenia popularnonaukowego (18%) oraz tłumaczeniu tekstu (14%).

Ponad połowa badanych (54%) uznała, że narzędzia generatywne nie powinny służyć do tworzenia koncepcji wniosku ani do przygotowywania przeglądu literatury. Niemal co drugi respondent (46%) chce zakazu wykorzystywania AI do opracowywania skróconych wersji wniosku kierowanych do ekspertów.

Widoczne są różnice między konkursami dla badaczy na wczesnym etapie kariery a konkursem otwartym dla wszystkich. W SONATA i PRELUDIUM z GenAI korzystało odpowiednio 49% i 45% wnioskodawców, w OPUS – 37%. Grupy dyscyplin nie różnicują odpowiedzi w istotny sposób, co sugeruje, że narzędzia te funkcjonują już jako element codziennej praktyki badawczej.

Trzy podejścia

Z komentarzy respondentów wyłaniają się trzy stanowiska regulacyjne.

Pierwsza grupa stoi na stanowisku pełnej odpowiedzialności badacza. Argumentacja jest pragmatyczna: zakazy są w praktyce nieegzekwowalne, a agencje finansujące nie dysponują narzędziami pozwalającymi wiarygodnie wykryć użycie AI we wniosku. Wniosek napisany bezrefleksyjnie przez AI będzie nosił ślady schematyczności, które ekspert szybko rozpozna, a przy niskim wskaźniku sukcesu w konkursach NCN taki projekt przepadnie w konkurencji.

Drugie podejście to żądanie całkowitego zakazu. Argumentacja jest etyczna: wniosek grantowy stanowi dowód kompetencji badacza i integralną część jego pracy twórczej. Oddanie pisania maszynie to w ocenie tej grupy forma nieuczciwej konkurencji wobec naukowców pracujących samodzielnie. Jeden z respondentów porównał wykorzystanie GenAI do dopingu w sporcie.

Trzecia, najliczniejsza grupa proponuje „drogę środka". Nie odrzuca technologii, ale oczekuje precyzyjnych zasad jej stosowania i mechanizmów weryfikacji: obowiązkowych deklaracji o użyciu GenAI, rozróżnienia między redakcją językową a generowaniem treści merytorycznych oraz gradacji sankcji za niezgodność deklaracji z rzeczywistym użyciem narzędzi.

Niezależnie od stanowiska regulacyjnego respondenci wskazują to samo ryzyko: wyciek nieopublikowanych pomysłów badawczych do publicznych modeli językowych, które wykorzystują dane użytkowników do dalszego trenowania. Treść wniosku wklejona do publicznego narzędzia w celu korekty językowej może zostać zapamiętana przez jego dostawcę i utracić status poufnej. Środowisko oczekuje rozwiązań gwarantujących kontrolę nad przepływem danych: narzędzi działających w trybie on-premises, z polityką braku retencji danych.

Ocena wniosków: wyraźne „nie"

Stanowisko wobec udziału AI w ocenie wniosków jest znacznie bardziej jednoznaczne niż w przypadku jej użycia przy ich pisaniu. Przeciw jest 67% ogółu respondentów, a wśród laureatów – 72%. Opinia ta jest spójna niezależnie od dyscypliny i wyniku konkursu.

Argumenty wykraczają poza ogólną nieufność. Respondenci powołują się na badania wskazujące, że duże modele językowe powielają uprzedzenia obecne w danych treningowych i preferują treści dopasowane do własnych wzorców, a niekoniecznie wartościowe naukowo. Ocena algorytmiczna premiowałaby wnioski napisane „pod algorytm", a nie wnioski najlepsze merytorycznie. W komentarzach pojawia się też obawa przed nowym rodzajem manipulacji: ukrytymi instrukcjami umieszczanymi w treści wniosku (np. białą czcionką) lub nadmiernym użyciem słów kluczowych.

Jedyne dopuszczalne zastosowania AI po stronie recenzenta to, według respondentów, czynności formalne: sprawdzenie kompletności wniosku, zgodności z kryteriami konkursu, spójności dokumentu. Warunkiem jest pełna odpowiedzialność eksperta za treść recenzji.

Co dalej

Wyniki sondażu będą punktem wyjścia do dalszych prac regulacyjnych NCN. Wskazują trzy obszary, w których środowisko oczekuje doprecyzowania polityki Centrum: mechanizmów jawnego deklarowania użycia GenAI we wnioskach i recenzjach, bezpieczeństwa przetwarzania danych oraz szkoleń dla wnioskodawców i recenzentów, obejmujących także ochronę przed manipulacją narzędziami AI (tzw. prompt injection).

Kierunek przyjęty przez NCN wpisuje się w szerszy europejski standard, w tym rekomendacje Komisji Europejskiej zawarte w dokumencie Responsible Use of Generative AI in Research.

Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z partnerami z Chorwacji i Szwajcarii pochylą się nad problematyką nierówności w państwach Europy Wschodniej.

Prof. dr hab. Natalia Garner obejmie kierownictwo nad polską częścią projektu pt. „Mobilizacja wokół nierówności: poruszanie się w kontekście uprawnień, potencjału państwa i aktorów politycznych w Europie Wschodniej (RISE)”, realizowanego z partnerami z Chorwacji i Szwajcarii. Naukowcy zbadają, jak obywatele Europy Wschodniej postrzegają różne typy nierówności – ekonomiczne, etniczne, płciowe czy związane z orientacją seksualną – i dlaczego niektóre z nich stają się przedmiotem debaty publicznej, a inne nie. Spróbują odpowiedzieć na pytanie, jak społeczne poczucie niesprawiedliwości przekłada się (lub nie) na konkretne preferencje polityczne i działania instytucji. Badania obejmą m.in. grupy fokusowe, ankietowanie i wywiady z politykami. Projekt wnosi nowe spojrzenie na mechanizmy upolityczniania nierówności i może pomóc w tworzeniu skuteczniejszej polityki społecznej. Budżet projektu po stronie polskiej wynosi ponad 790 tys. zł. Wniosek został oceniony przez szwajcarską agencję SNSF, a NCN oraz chorwacka agencja HRZZ zaakceptowały wyniki tej oceny w ramach programu Weave.

Weave-UNISONO i procedura agencji wiodącej

Konkurs Weave-UNISONO to efekt wielostronnej współpracy między instytucjami finansującymi badania naukowe, skupionymi w stowarzyszeniu Science Europe. Został ogłoszony w celu uproszczenia procedur składania i selekcji projektów badawczych we wszystkich dyscyplinach nauki, angażujących badaczy z dwóch lub trzech krajów europejskich.

Wyłanianie laureatów opiera się na procedurze agencji wiodącej, w myśl której tylko jedna z instytucji partnerskich odpowiedzialna jest za pełną ocenę merytoryczną wniosku, pozostali partnerzy akceptują wyniki tej oceny.

W ramach programu Weave partnerskie zespoły badawcze składają wnioski o finansowanie równolegle do agencji wiodącej oraz do właściwych dla siebie instytucji uczestniczących w programie. Wspólny projekt musi zawierać spójne plany badań, wyraźnie ukazujące wartość dodaną współpracy międzynarodowej.

Konkurs Weave-UNISONO jest otwarty w trybie ciągłym. Zachęcamy zespoły pragnące podjąć współpracę z partnerami z Austrii, Czech, Słowenii, Szwajcarii, Niemiec, Luksemburga oraz Belgii-Flandrii do zapoznania się z treścią ogłoszenia konkursowego i składania wniosków.

Wyniki Weave-UNISONO

Ogłoszenie Weave-UNISONO

We współpracy z siecią Trans-Atlantic Platform for Social Sciences and Humanities ogłaszamy konkurs na międzynarodowe projekty badawcze w obszarze nauk humanistycznych i społecznych P4T Call.

W konkursie „Preparing for Tomorrow – Societies and Strategies in Times of Transition” (P4T Call) mogą brać udział konsorcja międzynarodowe złożone z minimum trzech zespołów badawczych, z co najmniej trzech krajów biorących udział w konkursie: Brazylia, Finlandia, Francja, Holandia, Kanada, Niemcy, Polska i Republika Południowej Afryki. Współpraca badawcza musi angażować partnerów zlokalizowanych po obu stronach  Atlantyku. Projekty można planować na 24 lub 36 miesięcy.

Konkurs obejmuje 4 główne obszary tematyczne:

1. Uncertainty: sources, costs, communication, and improvement;
2. The many faces of the future and crisis: historical, cultural, and regional perspectives;
3. Scope and coordination of response strategies;
4. Normative inquiry into prevention and preparation for future crises.

Szczegółowy zakres tematyczny konkursu znajduje się w ogłoszeniu o konkursie na stronie sieci T-AP.

Polski zespół badawczy

Narodowe Centrum Nauki zapewnia finansowanie dla krajowych zespołów w łącznej wysokości 800 tys. euro. Do NCN mogą być składane wnioski obejmujące badania podstawowe. Kierownik polskiego zespołu w momencie składania wniosku musi posiadać co najmniej stopień naukowy doktora.

Grant może obejmować środki na wynagrodzenia dla zespołu badawczego, wynagrodzenia i stypendia dla studentów lub doktorantów, zakup lub wytworzenie aparatury naukowo-badawczej oraz pokrycie innych kosztów związanych z wydatkami niezbędnymi do realizacji projektu badawczego.

Procedura konkursowa i wyniki

Konkurs jest jednoetapowy, co oznacza, że na poziomie międzynarodowym składane są wyłącznie wnioski pełne (Full Proposal), poprzedzone wypełnieniem obowiązkowego formularza Letter of Intent to Apply (LOI).

• Termin składania obowiązkowych formularzy Letter of Intent to Apply (LOI): 8 lipca 2026 r., godz. 23:59 CEST
• Termin składania wniosków pełnych (Full Proposal): 28 października 2026 r., godz. 23:59 CET
• Termin składania wniosków krajowych w systemie OSF: 4 listopada 2026 r., godz. 23:59 CET

Oceny merytorycznej dokonuje międzynarodowy zespół ekspertów wybrany przez agencje finansujące biorące udział w konkursie. Rozstrzygnięcie P4T Call nastąpi w kwietniu lub maju 2027 roku.

Pokolenie NCN to badaczki i badacze wnoszący istotny wkład w rozwój nauki. Bohaterką trzeciego odcinka jest Małgorzata Kot – archeolożka specjalizująca się w paleolicie, technologiach kamiennych i wczesnych migracjach człowieka. Prowadzi badania terenowe w jaskiniach w Polsce i Azji Centralnej, łącząc wykopaliska z zaawansowanymi analizami laboratoryjnymi. Jej badania finansuje NCN oraz Europejska Rada ds. Badań Naukowych. Rozmawia Anna Korzekwa-Józefowicz.

Kiedy przestaliśmy być sami

Przez dekady ewolucja człowieka była przedstawiana jako sekwencja gatunków, które występowały po sobie kolejno. Zmieniła to paleogenetyka – możliwość odczytywania DNA ze szczątków sprzed dziesiątek tysięcy lat. W 2022 roku Svante Pääbo otrzymał Nagrodę Nobla m.in. za odkrycie denisowian i sekwencjonowanie genomu neandertalczyka. Okazało się, że oba te gatunki oraz ludzie współcześni przez długi czas współistnieli i krzyżowali się.

– My sobie w tym momencie zdaliśmy sprawę, że nasz sposób myślenia o ewolucji człowieka należy zmienić, bo my nigdy nie byliśmy sami. Dotąd ewolucja była tak postrzegana, że próbowaliśmy znaleźć te ogniwa po kolei, jedno po drugim. A tu okazuje się, że my już nie szukamy brakujących ogniw. Myślę, że nie było w ewolucji człowieka takiego momentu, w którym bylibyśmy sami jako jedna tylko populacja ludzka. Zawsze była jakaś inna, która była genetycznie odmienna i podążała jakąś zupełnie inną ścieżką ewolucyjną. Dopiero dzisiaj, od 40 tysięcy lat mniej więcej, jesteśmy sami jako jeden gatunek na Ziemi. To jest pierwszy raz w historii naszej ewolucji – mówi w nagraniu Małgorzata Kot.

Badaczka szuka odpowiedzi na pytanie, co z tych spotkań wynikło dla człowieka współczesnego. Na ile kontakt z neandertalczykami i denisowianami – a być może przejęcie części ich wiedzy o środowisku – umożliwił zasiedlenie Europy i Azji, kontynentów ewolucyjnie obcych gatunkowi wywodzącemu się z Afryki? Badania terenowe prowadzi w wysokogórskich jaskiniach w Uzbekistanie, docierając do miejsc oddalonych o kilka dni marszu od najbliższych osad. Stanowiska lokalizuje na podstawie sowieckich publikacji speleologicznych, informacji od lokalnych pasterzy i myśliwych, a niekiedy – zdjęć z blogów uzbeckich wspinaczy.

Równolegle prowadzi badania w Polsce. W jaskiniach Doliny Sąspowskiej w Ojcowskim Parku Narodowym odkryła m.in. najstarsze ślady obecności człowieka na ziemiach Polski – sprzed 450–600 tysięcy lat, przypisane homo heidelbergensis.

Wybrane cytaty

Praca w terenie:

Zdarzyło nam się iść na wyprawę trzydniową, żeby znaleźć jaskinię, którą widziałam na trzech zdjęciach w internecie. Bardzo byłam szczęśliwa, gdy już znalazłam ją po tych trzech dniach, bo była duża szansa, że jej po prostu nie będzie, dokładnie w tym miejscu, które wyznaczyłam na mapie.

Spotkałam takiego pasterza w górach i zaczęłam mu opowiadać, co ja badam, że tu byli ludzie, że oni chodzili. I on tak siedzi, patrzy na te góry i mówi: „A ja myślałem, że tu nigdy nic nie było”.

Rola NCN

Nie dostałabym grantu ERC, gdybym wcześniej nie miała grantów NCN. Dzięki perspektywie tych ośmiu lat badań prowadzonych w ramach grantów OPUS mieliśmy cały ogląd sytuacji i mogliśmy bardzo jasno postawić pytania badawcze. Wiedzieliśmy, czego nam brakuje. A kiedy w ankietach ERC pojawia się pytanie, czy dany badacz jest dobrą osobą do wykonywania tego konkretnego grantu – od razu zbiliśmy wszystkie kontrargumenty, ponieważ my tam już jesteśmy, badamy od wielu lat. Tak jak MINIATURA jest pilotażowym badaniem do grantu NCN, tak można powiedzieć, że grant NCN jest pilotażowym badaniem po to, żeby napisać wniosek do ERC.

Poprawianie wniosków

Ile razy należy poprawiać wniosek o grant?

- Myślę, że dwa.

- Ale pani robiła znacznie więcej.

- Ja dostałam chyba dopiero trzynasty grant NCN, o który wnioskowałam. Wcześniejsze nie znalazły się na liście do finansowania. (…) Ja po prostu zmieniałam pomysły. Piszemy wniosek mamy jakiś pomysł i zderzamy się z recenzentami. Jak nie dostaniemy grantu, to faktycznie jest ten moment, w którym należy się zastanowić, dopracować wniosek, może lekko zmienić, może zrobić jakieś badania pilotażowe. Przy drugim odrzuceniu trzeba się zastanowić. Jeżeli faktycznie wierzymy w nasz projekt, to ja myślę, że należy złożyć jeszcze raz. Ale więcej chyba nie.

6 i 7 maja w Katowicach odbędzie się dwunasta edycja Dni Narodowego Centrum Nauki. W tym wyjątkowym roku, kiedy obchodzimy 15 urodziny, zapraszamy do wspólnego świętowania i rozmów na temat wpływu obecności NCN w systemie finansowania nauki na jakość badań prowadzonych w polskich jednostkach.

Dni NCN odbywają się co roku w innym mieście akademickim na terenie Polski. To dwa dni pełne spotkań, warsztatów i dyskusji o nauce w Polsce i finansowaniu badań naukowych.

Do udziału zapraszamy naukowczynie i naukowców, decydentki i decydentów w obszarze nauki, pracowniczki i pracowników zajmujących się obsługą administracyjną projektów badawczych, osoby zajmujące się zarządzaniem danymi badawczymi, doktorantki i doktorantów, studentki i studentów planujących po zakończeniu studiów I i II stopnia rozwijać swoją karierę naukową. Dni NCN to okazja do szerokiego, otwartego i pełnego inspiracji spotkania wszystkich stron zaangażowanych w rozwój potencjału naukowego Polski.

Program Dni NCN 2026

Panele dyskusyjne

Część oficjalna Dni NCN w tym roku to cztery otwarte panele dyskusyjne. Rejestracja na wydarzenia nie jest wymagana, wstęp wolny.

6 maja, godz. 10:00 Granice poznania: czy odwaga w badaniach się opłaca?

Panel poświęcony napięciu między bezpieczeństwem a przełomem w nauce. Dyskusja skupi się na tym, w jakim stopniu mechanizmy grantowe sprzyjają podejmowaniu ryzyka badawczego – a w jakim mogą premiować przewidywalność. Uczestnicy zastanowią się, czy obecne modele oceny projektów wspierają odwagę badawczą, jakie są realne koszty intelektualnej asekuracji oraz czy przestrzeń na porażkę jest niezbędna dla rozwoju nauki.

Moderacja: dr hab. Agnieszka Turska-Kawa, prof. UŚ; Uniwersytet Śląski

Uczestnicy:

• prof. dr hab. Krzysztof Jóźwiak, Narodowe Centrum Nauki
• prof. dr hab. Ryszard Koziołek, Uniwersytet Śląski
• prof. dr hab. Michał Krzysztofik, Akademia Wychowania Fizycznego, Katowice
• dr hab. Anna Malinowska, prof. UŚ; Uniwersytet Śląski
• dr hab. Agata Daszkowska-Golec, prof. UŚ; Uniwersytet Śląski

Miejsce: Aula Wydziału Humanistycznego, Uniwersytet Śląski, ul. Uniwersytecka 4, Katowice

6 maja, godz. 12:15 Jakość – Naturalna Cecha Nauki

Panel poświęcony tematyce jakości badań naukowych. Punktem wyjścia będzie rozważenie, czym jest wolność w podejmowaniu tematyki badań oraz co determinuje, czy badania mają charakter podstawowy czy stosowany. Uczestnicy panelu omówią rolę Narodowego Centrum Nauki we wspieraniu jakości badań oraz jakości w publikowaniu ich wyników. Opowiedzą o tym, co tak naprawdę w NCN oznacza ocena ekspercka, czym w procesie oceny różnią się uchybienia formalne od uchybień merytorycznych, a także jakie możliwości stoją przed wnioskodawcami, których projekty nie otrzymały finansowania. To dyskusja o tym, co możemy zrobić teraz, z wykorzystaniem narzędzi, które już mamy, żeby realnie wspierać jakość nauki w Polsce.

Moderacja: prof. dr hab. Piotr Bojarski, Rada NCN, Uniwersytet Gdański

Uczestnicy:

• prof. dr hab. Mariola Łaguna, Rada NCN, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II 
• dr hab. inż. Alicja Kazek-Kęsik, prof. PŚ, Rada NCN, Politechnika Śląska w Gliwicach 
• prof. dr hab. Justyna Chodkowska-Miszczuk, Rada NCN, Uniwersytet Śląski 
• dr hab. Łukasz Michalczyk, prof. UJ, Rada NCN, Uniwersytet Jagielloński 

Spotkanie jest przygotowywane przez Radę NCN. Jego zwieńczeniem będzie konkurs wiedzy o Narodowym Centrum Nauki z nagrodami.

6 maja, godz. 14:45 Granice odpowiedzialności: etyka badań pod presją wyników

Panel o napięciu między presją produktywności a odpowiedzialnością etyczną w pracy badawczej. Punktem wyjścia będzie rosnąca liczba retrakcji artykułów oraz przypadki manipulacji danymi, plagiatów i „optymalizowania” wyników pod system punktowy. Uczestnicy porozmawiają o tym, jak kultura ewaluacji wpływa na codzienne decyzje badaczy, gdzie przebiega granica między strategicznym działaniem a nadużyciem oraz jakie mechanizmy instytucjonalne mogą chronić rzetelność nauki. To dyskusja o zaufaniu: czy system nagród sprzyja jakości badań, czy niechcący premiuje zachowania, które ją podkopują.

Moderacja: prof. dr hab. Tomasz Pietrzykowski, Uniwersytet Śląski

Uczestnicy:

• prof. dr hab. Tomasz Dietl, Rada Narodowego Centrum Nauki
• dr Patrycja Rudnicka, Akademia Sztuk Pięknych, Katowice
• prof. dr hab. Sebastian Werle, Politechnika Śląska
• Michał Tomaszek, CINIBA, Uniwersytet Śląski
• dr hab. Marlena Jankowska, prof. UŚ, Uniwersytet Śląski

Miejsce: Aula Wydziału Humanistycznego, Uniwersytet Śląski, ul. Uniwersytecka 4, Katowice

7 maja, godz. 14.00 Między pasją a wypaleniem: niewidzialne koszty sukcesu. Jak przeciwdziałać wypaleniu w świecie akademickim? Codzienne życie naukowca

Kariera naukowa bywa oparta na pasji, ambicji i nieustannej ciekawości świata. Jednocześnie wiąże się z presją produktywności, konkurencyjnością, niepewnością finansowania i rozmyciem granic między pracą a życiem prywatnym. Ta sesja zaprasza do refleksji nad mniej widocznymi kosztami sukcesu akademickiego oraz nad sposobami budowania długofalowej satysfakcji z pracy naukowej bez utraty zdrowia i energii. Uczestnicy panelu przyjrzą się specyfice obciążeń poznawczych i emocjonalnych pracy naukowej, kulturze „ciągłego osiągania” oraz pułapkom perfekcjonizmu. Omówione zostaną praktyczne strategie ochrony dobrostanu: zarządzanie energią, stawianie granic w pracy, mikroregeneracja, realistyczne planowanie oraz budowanie wspierających relacji zawodowych. Badacze podzielą się także swoimi doświadczeniami. NCN przedstawi mechanizmy i ułatwienia wspierające dobrostan pracowników w projektach oraz możliwości w tzw. wypadkach losowych.

Moderacja: dr hab. Agnieszka Bielska-Brodziak, prof. UŚ

• Prof. Maciej Nowak, UEK Katowice
• Prof. Oskar Kowalski, ŚUM
• Katarzyna Więcek-Jakubek, UŚ dział HR
• Dr Anna Wiktor, NCN

Miejsce: spinPLACE, ul. Bankowa 5, Katowice

Nagranie przebiegu dyskusji w części oficjalnej Dni NCN 6 maja będzie dostępne na kanale YouTube Narodowego Centrum Nauki po zakończeniu wydarzenia.

Warsztaty i szkolenia

Dni NCN to również warsztaty i szkolenia. W Katowicach podczas aż dziewięciu sesji warsztatowych spotkamy się z naukowcami planującymi złożenie wniosku, pracownikami odpowiadającymi za obsługę administracyjną projektów badawczych w jednostkach oraz osobami zainteresowanymi tematyką zarządzania danymi badawczymi. Zachęcamy także do udziału w szkoleniach online dla wnioskodawców prowadzonych regularnie przez koordynatorów dyscyplin NCN, szkoleniach online związanych z tematyką otwartej nauki, a także webinariach dla pracowników administracyjnych, które odbywają się średnio co kwartał. Polecamy także #podcastyNCN, w których rozmawiamy o sprawach ważnych dla nauki w Polsce oraz inspirujące rozmowy z naukowcami reprezentującymi #pokolenieNCN, przygotowane z okazji 15-lecia NCN.

Współorganizatorzy Dni NCN 2026

Patronat medialny

Zespół badaczy z Politechniki Śląskiej z niemieckimi partnerami zbada możliwości szybszego testowania wytrzymałości materiałów wykorzystywanych m.in. w lotnictwie.

Polski zespół pod kierownictwem dr hab. inż. Andrzeja Katunina z Politechniki Śląskiej w projekcie pt. „Metodyka adaptacyjnych przyspieszonych badań zmęczeniowych kompozytów termoplastycznych z uwzględnieniem efektu samorozgrzania” wraz z partnerami z Uniwersytetu we Fryburgu pochyli się nad opracowaniem nowej metody szybkiego testowania trwałości materiałów stosowanych m.in. w lotnictwie. Przedmiotem badań będą lekkie, ale wytrzymałe kompozyty termoplastyczne wzmocnione włóknem węglowym, które mimo licznych zalet pozostają podatne na degradację pod wpływem długotrwałych obciążeń mechanicznych. Naukowcy zbadają wpływ efektu samorozgrzania, który może zakłócać wyniki testów, a także opracują model degradacji zmęczeniowej, łączący różne reżimy obciążeniowe. W rezultacie powstanie narzędzie umożliwiające szybszą, a przy tym wiarygodną ocenę trwałości materiałów kompozytowych. Polski budżet projektu to ponad 720 tys. zł. Wniosek został oceniony przez niemiecką agencję DFG, a NCN zaakceptowało wyniki tej oceny w ramach programu Weave.

Weave-UNISONO i procedura agencji wiodącej

Konkurs Weave-UNISONO to efekt wielostronnej współpracy między instytucjami finansującymi badania naukowe, skupionymi w stowarzyszeniu Science Europe. Został ogłoszony w celu uproszczenia procedur składania i selekcji projektów badawczych we wszystkich dyscyplinach nauki, angażujących badaczy z dwóch lub trzech krajów europejskich.

Wyłanianie laureatów opiera się na procedurze agencji wiodącej, w myśl której tylko jedna z instytucji partnerskich odpowiedzialna jest za pełną ocenę merytoryczną wniosku, pozostali partnerzy akceptują wyniki tej oceny.

W ramach programu Weave partnerskie zespoły badawcze składają wnioski o finansowanie równolegle do agencji wiodącej oraz do właściwych dla siebie instytucji uczestniczących w programie. Wspólny projekt musi zawierać spójne plany badań, wyraźnie ukazujące wartość dodaną współpracy międzynarodowej.

Konkurs Weave-UNISONO jest otwarty w trybie ciągłym. Zachęcamy zespoły pragnące podjąć współpracę z partnerami z Austrii, Czech, Słowenii, Szwajcarii, Niemiec, Luksemburga oraz Belgii-Flandrii do zapoznania się z treścią ogłoszenia konkursowego i składania wniosków.

25 marca 2026 roku Rada Naukowa Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych opublikowała białą księgę Widening excellence. Bridging the ERC gap for a truly pan-European Research Area. Dokument analizuje przyczyny niższej skuteczności badaczy z krajów widening – czyli państw członkowskich UE o niższym poziomie nakładów na naukę, w tym Polski – w konkursach ERC i formułuje rekomendacje dla rządów, instytucji finansujących naukę, społeczności naukowej oraz samego ERC. Autorzy podkreślają przy tym, że podstawowa zasada ERC pozostaje niezmienna: projekty są wybierane wyłącznie na podstawie doskonałości naukowej.

Trwała nierównowaga

Kraje widening skupiają jedną czwartą ludności UE, lecz zdobywają zaledwie 5% grantów ERC. W 2024 roku badacze z tych krajów złożyli 940 wniosków, podczas gdy z pozostałych krajów – ponad 7200. Współczynnik sukcesu stopniowo rośnie – z 3% w 7. Programie Ramowym do 6% w Horyzoncie 2020 i 8% w Horyzoncie Europa – jednak wciąż wyraźnie odbiega od średniej europejskiej, która w tych samych okresach wynosiła odpowiednio 10%, 12% i 14%. Symptomatyczne jest też to, że w Horyzoncie 2020 aż 56% wniosków z krajów widening otrzymało najniższą ocenę już na pierwszym etapie ewaluacji, przy 30% dla pozostałych krajów. Autorzy wskazują kilka strukturalnych przyczyn tej dysproporcji: niskie nakłady na badania, słabe wsparcie instytucjonalne dla aplikantów, ograniczony dostęp do międzynarodowych sieci naukowych oraz bariery językowe i psychologiczne – w tym obawa przed utratą prestiżu w przypadku nieudanej aplikacji.

Rola NCN

NCN pojawia się w białej księdze jako przykład trafnej odpowiedzi instytucjonalnej na ten problem. Polska jest jednym z ponad dziesięciu krajów widening, które od 2007 roku powołały krajowe agencje finansujące badania podstawowe wzorowane na modelu ERC. NCN rozpoczęło działalność w 2011 roku właśnie z ERC jako punktem odniesienia.

Polska uczestniczy ponadto w ERC Mentoring Initiative – programie łączącym potencjalnych wnioskodawców z doświadczonymi laureatami i byłymi członkami paneli ERC. Laureaci projektów finansowanych przez NCN mogą korzystać z indywidualnych konsultacji z mentorami, obejmujących analizę projektu, wskazówki dotyczące wniosku i rekomendacje dalszych działań. Program jest koordynowany przez Krajowy Punkt Kontaktowy NCBR, a uczestniczą w nim cztery instytucje: NCN, NCBR, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej oraz NAWA. Autorzy wymieniają Polskę również wśród krajów widening z największą liczbą ekspertów w panelach ewaluacyjnych ERC.

Dane zebrane przez NCN pokazują, że niemal wszyscy laureaci ERC pracujący w Polsce, wcześniej korzystali z finansowania NCN, otrzymali Nagrodę NCN lub uczestniczyli w zespołach oceniających wnioski w konkursach ERC. Krajowy system finansowania badań podstawowych pełni więc funkcję rzeczywistego etapu przygotowawczego do aplikowania o granty europejskie.

Wyspy doskonałości i czeski przykład

Autorzy zwracają uwagę, że w krajach widening istnieją wyraźne obszary koncentracji doskonałości naukowej. Badacze z Węgier osiągnęli 22% skuteczności w panelu dotyczącym neuronauki, z Czech – 11% w panelach Computer Science and Informatics oraz Cell Biology. Szczególnie mocno wybrzmiewa przykład czeski: w konkursie ERC Consolidator Grant 2024 czescy badacze osiągnęli najwyższy współczynnik sukcesu w całej Europie. Autorzy wiążą ten wynik z oddolnym programem mentoringowym uruchomionym w 2010 roku z inicjatywy samych naukowców, oferującym warsztaty, próbne rozmowy kwalifikacyjne i indywidualny mentoring na długo przed terminem składania wniosków. Spośród 45 czeskich laureatów ERC w Horyzoncie Europa aż 34 uczestniczyło wcześniej w tym programie. Autorzy rekomendują ten model innym krajom widening.

Kierunek zmian

Kluczowym warunkiem poprawy wyników w konkursach ERC są wyższe krajowe nakłady na badania, w tym – co autorzy formułują jako osobny postulat – zwiększenie finansowania badań podstawowych. Autorzy dokumentują silną korelację między wydatkami na B+R a liczbą uzyskiwanych grantów ERC. Państwa takie jak Szwecja, Austria czy Niemcy przeznaczają na badania około 3% PKB – większość krajów widening wydaje poniżej 2%, a Słowacja, Bułgaria, Łotwa i Rumunia poniżej 1%. Żaden kraj Europy Środkowo-Wschodniej nie osiągnął jeszcze unijnego celu 3% PKB; tylko Słowenia i Czechy przekroczyły poziom 2%. Nakłady na B+R w tej części Europy są przeciętnie o połowę niższe niż w krajach Europy Północnej i Zachodniej.

Autorzy zalecają też lepsze wykorzystanie funduszy kohezyjnych – unijnych środków na wyrównywanie różnic rozwojowych między regionami – do finansowania projektów ERC, które pozytywnie przeszły ewaluację, lecz nie otrzymały grantu z powodu wyczerpania budżetu. Skala tego zjawiska jest znacząca: w 2025 roku 69 projektów z krajów widening dotarło do drugiego etapu oceny, ale nie uzyskało finansowania, choć mogłoby potencjalnie zostać objęte środkami z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Dotychczas z tej możliwości skorzystały tylko Litwa i Łotwa. Postulowane są również reformy systemów oceny i awansu naukowego oraz budowanie stabilnych ścieżek kariery dla badaczy. ERC zapowiada zacieśnienie dialogu z krajowymi agencjami finansującymi naukę i ministerstwami oraz rozbudowę programów mentoringowych.

Pełna treść białej księgi dostępna jest na stronie ERC.

„Dobra nauka to racja stanu: musimy upraszczać zasady, łączyć instytucje w spójny system i budować mosty od badań do globalnych innowacji.” Sześć instytucji sformułowało rekomendacje dla władz państwowych w sprawie finansowania nauki i komercjalizacji badań w Polsce.

„Dobra nauka to racja stanu: musimy upraszczać zasady, łączyć instytucje w spójny system i budować mosty od badań do globalnych innowacji - tak, by publiczne pieniądze szybciej przekładały się na zdrowie, bezpieczeństwo i miejsca pracy”

Polski system finansowania badań oraz komercjalizacji ich wyników wymaga zmian strukturalnych, a nie jedynie doraźnych korekt w poszczególnych agencjach. Z taką diagnozą szefowie sześciu instytucji publicznych zwrócili się do najwyższych władz państwowych. Wspólne stanowisko przekazano prezydentowi RP, premierowi oraz marszałkom Sejmu i Senatu. Dokument jest efektem debaty zorganizowanej 17 lutego na Uniwersytecie Jagiellońskim podczas konferencji „Nauka dla społeczeństwa i gospodarki: publiczne finansowanie badań i innowacji w Polsce”.

Nowa jakość ewaluacji

Autorzy dokumentu postulują, by system oceny jednostek naukowych opierał się na rzeczywistej jakości dorobku oraz jego wpływie na społeczeństwo i gospodarkę. Wskaźniki pośrednie – takie jak liczba patentów, publikacji czy cytowań – nie powinny stanowić głównej podstawy oceny. Ewaluację powinni przeprowadzać eksperci zagraniczni, pozostający poza krajowym systemem nauki.

Ekosystem zamiast silosów

Centralnym postulatem apelu jest rezygnacja z fragmentarycznego podejścia do finansowania badań. Innowacje technologiczne powstają w funkcjonalnym ekosystemie, w którym wysokiej jakości badania podstawowe przechodzą kolejno w fazę prac aplikacyjnych, komercjalizacji i skalowania. Finansowanie badań podstawowych nie może być rozpatrywane w izolacji: stanowią one nieodzowny element całego procesu innowacyjnego.

Komercjalizacja i ryzyko

Autorzy wskazują na konieczność domknięcia luki między wynikami badań a rynkiem. Wymaga to wdrożenia instrumentów typu proof-of-concept oraz lepszej koordynacji badań podstawowych z mentoringiem i finansowaniem rozwoju, przy wykorzystaniu zasobów uczelni, instytutów i funduszy venture capital. Szczególną uwagę poświęcono projektom o wysokim ryzyku badawczym. Zdaniem sygnatariuszy realizacja takich przedsięwzięć nie powinna wiązać się z obowiązkiem zwrotu środków w przypadku nieosiągnięcia z góry założonych parametrów technologicznych, o ile prace prowadzone były rzetelnie.

Stabilność i kadry

Wieloletnia stabilność systemu finansowania jest warunkiem budowania jakości badań i przyciągania talentów. Skuteczności reformy nie uda się zapewnić bez ograniczenia obciążeń administracyjnych: nadmierna kontrola usztywnia procesy twórcze, a rozbudowana biurokracja promuje wypełnianie wytycznych kosztem generowania mierzalnych rezultatów naukowych.

W sferze polityki kadrowej dokument postuluje wspieranie cyrkulacji talentów, tak aby najlepsi badacze wiązali swoją karierę z Polską, oraz zwiększenie udziału kobiet w systemie nauki, w szczególności na stanowiskach zarządczych i strategicznych.

Komunikacja społeczna

Dokument zamyka postulat dotyczący rzetelnej komunikacji społecznej. Autorzy zaznaczają, że korzyści z badań i innowacji muszą mieć wymiar realny i mierzalny: sama promocja nie zastąpi merytorycznej wartości produktu końcowego.

Pod wspólnym stanowiskiem podpisali się szefowie: Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, Narodowego Centrum Nauki, Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej oraz PFR Ventures.

Pełna treść stanowiska dostępna jest na stronie FNP.