Dr Aneta Pazik Aybar, reprezentująca Polskę w Stowarzyszeniu Europejskiej Chmury Otwartej Nauki (EOSC Association) oraz kierowniczka Zespołu ds. Otwartej Nauki w Narodowym Centrum Nauki, została wybrana na współprzewodniczącą Rady Sterującej Europejskiej Chmury Otwartej Nauki (EOSC Steering Board).
Aneta Pazik-Aybar13 lutego 2026 r. delegaci – eksperci państw członkowskich UE i krajów stowarzyszonych programu Horyzontu Europa – wybrali współprzewodniczącą Rady Sterującej Europejskiej Chmury Otwartej Nauki, jednego z najważniejszych organów strategicznych działających w ramach Europejskiej Chmury Otwartej Nauki (EOSC).
To ogromne wyróżnienie nie tylko dla Anety, lecz także dla Narodowego Centrum Nauki oraz całej Polski. Jej zaangażowanie i wieloletnia aktywność w obszarze otwartej nauki realnie przekładają się na rozwój EOSC – zarówno w kraju, jak i na poziomie europejskim.
W kontekście niedawno obchodzonego Międzynarodowego Dnia Kobiet i Dziewcząt w Nauce sukces ten ma szczególny wymiar. Doświadczenie, wiedza i pasja Anety są najlepszym przykładem roli, jaką kobiety mogą odgrywać na najwyższym europejskim poziomie decyzyjnym w obszarze nauki i innowacji.
Serdecznie gratulujemy tego wyjątkowego osiągnięcia i życzymy dalszych sukcesów w budowaniu silnej, otwartej i nowoczesnej europejskiej nauki.
Konkurs Weave-UNISONO: ogłoszenie naboru wniosków w słoweńskiej agencji ARIS jako agencji wiodącej
Uprzejmie informujemy, że w słoweńskiej agencji ARIS od 16 lutego 2026 do 31 marca 2026 r. prowadzony będzie nabór wniosków w ramach programu Weave, w którym agencja słoweńska będzie pełniła rolę agencji wiodącej.
Przypominamy, że w konkursie Weave-UNISONO, w przypadku projektów badawczych, dla których wnioski wspólne zostaną złożone do ARIS jako agencji wiodącej do 31 marca 2026 r., wnioski krajowe w systemie OSF należy złożyć w najbliższym możliwym terminie po złożeniu wniosku wspólnego do ARIS i nie później niż do 7 kwietnia 2026 r. do godz. 23:59.
Od momentu rozpoczęcia prac nad wnioskiem krajowym w systemie OSF polski zespół badawczy ma 45 dni kalendarzowych na wypełnienie i wysłanie wniosku do NCN. Po upływie tego terminu wniosek zostanie zablokowany do edycji. W takim przypadku, jeżeli polski zespół badawczy nie wysłał wniosku do NCN, należy założyć i wypełnić nowy wniosek w systemie OSF.
Narodowe Centrum Nauki zaprasza na webinar szkoleniowy dla pracowników jednostek naukowych zaangażowanych w obsługę administracyjną projektów badawczych, staży i stypendiów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki.
Spotkanie odbędzie się 17 marca 2026 r. o godz. 10:00za pośrednictwem platformy Clickmeeting. Podczas webinaru zostaną przybliżone zagadnienia związane z realizacją projektu badawczego takie jak: aplikowanie do konkursów NCN, podpisanie umowy o realizację projektu, aneksowanie umów, raportowanie w projekcie oraz zagadnienia z zakresu wynagrodzeń i stypendiów w projektach NCN oraz kontroli projektu w jednostce.
Szkolenie poprowadzą pracownicy NCN bezpośrednio zaangażowani w proces obsługi i rozliczenia projektów badawczych.
W celu zapewnienia wysokiej jakości spotkania oraz komfortu kontaktu z Państwem planowana liczba uczestników została ograniczona do 50 osób. Przy rekrutacji decydować będzie kolejność zgłoszeń, niemniej jednak zastrzegamy pierwszeństwo kwalifikacji dla pracowników jednostek, którzy do tej pory nie brali udziału w warsztatach.
Zgłoszenia przyjmowane będą do dnia 27 lutego 2026 r. za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego. Potwierdzenie udziału zostanie przesłane do Państwa drogą e-mailową po zakończeniu naboru zgłoszeń. Zwracamy uwagę, że samo wysłanie zgłoszenia na webinar nie stanowi potwierdzenia udziału.
Zapraszamy kierowników projektów, którzy przygotowują pierwszy raport roczny z realizacji projektu badawczego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki, do udziału w pilotażowym webinarze szkoleniowym.
Podczas spotkania omówione zostaną kluczowe zagadnienia związane z obsługą raportu w systemie OSF, prawidłowym wypełnieniem formularza raportowego oraz sposobem i terminem przekazania raportu do Narodowego Centrum Nauki.
Webinar odbędzie się na platformie ClickMeeting w czterech terminach:
25 lutego 2026 r., godz. 9.00
25 lutego 2026 r., godz. 11.00
26 lutego 2026 r., godz. 9.00
26 lutego 2026 r., godz. 11.00
Kierownicy projektów otrzymają imienne zaproszenia wraz z linkiem umożliwiającym udział w spotkaniu w wyznaczonym terminie. Zaproszenia zostaną wysłane na adres poczty elektronicznej wskazany we wniosku o finansowanie projektu.
Planowany czas trwania webinaru wynosi około 1 godziny.
Z początkiem marca 2026 r. sieć M-ERA.NET uruchomi kolejny konkurs na międzynarodowe projekty badawcze dotyczące badań i innowacji w zakresie technologii materiałowych, których celem jest wspieranie Europejskiego Zielonego Ładu i Celów Zrównoważonego Rozwoju.
Tegoroczna edycja konkursu obejmie następujące obszary tematyczne:
W czeskiej agencji GAČR od 9 lutego do 31 marca 2026 r. prowadzony będzie nabór wniosków w ramach programu Weave, w którym agencja czeska będzie pełniła rolę agencji wiodącej.
Przypominamy, że w konkursie Weave-UNISONO, w przypadku projektów badawczych, dla których wnioski wspólne zostaną złożone do GAČR jako agencji wiodącej do 31 marca 2026 r., wnioski krajowe w systemie OSF należy złożyć w najbliższym możliwym terminie po złożeniu wniosku wspólnego do GAČR i nie później niż do 7 kwietnia 2026 r. do godz. 23:59.
UWAGA: od momentu rozpoczęcia prac nad wnioskiem krajowym w systemie OSF polski zespół badawczy ma 45 dni kalendarzowych na wypełnienie i wysłanie wniosku do NCN. Po upływie tego terminu wniosek zostanie zablokowany do edycji. W takim przypadku, jeżeli polski zespół badawczy nie wysłał wniosku do NCN, należy założyć i wypełnić nowy wniosek w systemie OSF.
16 stycznia 2026 r. w siedzibie Narodowego Centrum Nauki w Krakowie odbyło się strategiczne spotkanie Sieci EOSC Polska. Do siedziby NCN, które jest koordynatorem krajowego partnerstwa i węzła EOSC, przyjechali przedstawiciele ponad dwudziestu instytucji z całego kraju zainteresowani dotychczasowym rozwojem Europejskiej Chmury Otwartej Nauki oraz rolą Polski w tym przedsięwzięciu. Tematem przewodnim były postępy w budowie Federacji EOSC, jej wejście w fazę operacyjną oraz perspektywy rozwoju na kolejne lata.
Spotkanie otworzył Marcin Liana, zastępca dyrektora NCN, podkreślając znaczenie współpracy środowiska naukowego przy rozwijaniu otwartej nauki i infrastruktury cyfrowej. Spotykamy się w istotnym momencie rozwoju Europejskiej Chmury Otwartej Nauki. EOSC nie jest już wyłącznie inicjatywą projektową – staje się trwałym elementem europejskiego ekosystemu badań i innowacji, silnie osadzonym w kluczowych strategiach i kierunkach politycznych Unii Europejskiej. Jego rola jest coraz wyraźniej podkreślana zarówno w kontekście rozwoju infrastruktury badawczej i technologicznej, jak i w dyskusjach dotyczących sztucznej inteligencji w nauce oraz wykorzystania danych badawczych na dużą skalę – zaznaczył oraz dodał, że szczególnie ważny jest federacyjny model EOSC, który umożliwia łączenie krajowych i instytucjonalnych zasobów w spójną, interoperacyjną całość. W tym kontekście kluczową rolę odgrywa współpraca z infrastrukturami badawczymi, e-infrastrukturami, infrastrukturami danych jak również z centrami kompetencji – zarówno tymi o charakterze krajowym, jak i europejskim – podkreślił Marcin Liana – to one mogą znacząco wzmocnić potencjał otwartej nauki, zwiększyć widzialność polskich zasobów oraz ułatwić ich ponowne wykorzystanie.
Federacja EOSC wchodzi w fazę operacyjną
W kolejnej części głos zabrała Aneta Pazik-Aybar, kierownik Zespołu Otwartej Nauki w NCN, koordynatorka węzła krajowego EOSC Polska. Wyjaśniła, czym jest Federacja EOSC, na jakim etapie znajduje się jej rozwój oraz w jakim miejscu jest polski węzeł. Federacja przechodzi obecnie z fazy budowy do fazy operacyjnej. W 2025 r. w prace zaangażowanych było kilkanaście organizacji, a ceremonia podpisania listu intencyjnego podczas sympozjum w Brukseli sformalizowała mechanizmy współpracy. 16 stycznia w imieniu polskiego węzła EOSC dyrektor Narodowego Centrum Nauki, prof. dr hab. Krzysztof Jóźwiak, podpisał porozumienie o współpracy (Memorandum of Understanding).
Aneta Pazik-Aybar przedstawiła również korzyści płynące z EOSC Polska, projektu mającego zapewnić wsparcie w zakresie integracji krajowej infrastruktury danych badawczych. Do tej pory wiele zasobów nie było interoperacyjnych, ani zgodnych ze standardami, brakowało federacyjnego AAI, a mniejsze zespoły badawcze nie miały dostępu do wsparcia technicznego. EOSC Polska odpowiada na te potrzeby, integrując polskie instytucje z europejską chmurą, upowszechniając standardy FAIR, oferując jednolity dostęp do usług oraz wspierając badania multi- i interdyscyplinarne – powiedziała. Kończąc swoje wystąpienie nakreśliła plan na rok 2026, który zapowiada intensywny rozwój Federacji – przejście do trybu produkcyjnego, nabór kolejnych instytucji do węzłów, wprowadzenie standardów monitorowania i cyberbezpieczeństwa, opracowanie zasad uczestnictwa oraz prace nad modelem zarządzania i finansowania po 2027 r. W pierwszym kwartale 2026 r. miało miejsce także spotkanie pod nazwą Winter School EOSC 2026, którego tegoroczna formuła wspierała poszerzanie Federacji.
EOSC EU Node – pierwszy europejski węzeł EOSC
Dr inż. Norbert Meyer, kierownik Pionu Technologii Przetwarzania Danych Poznańskiego Centrum Superkomputerowego Sieciowego,zaprezentował EOSC EU Node: pierwszy europejski węzeł EOSC Komisji Europejskiej, który zainicjował tworzenie federacji europejskiej – miejsce dostępu do usług otwartej nauki. Uczestnicy mogli zobaczyć, jak w praktyce wygląda korzystanie z zasobów danych, narzędzi obliczeniowych i środowisk analitycznych. Liczne pytania z sali pokazały rosnące zainteresowanie praktycznymi aspektami integracji z EOSC.
Norbert Meyer zaznaczył, że EOSC to nie tylko otwarte dane nauki, ale również dane gospodarki, administracji i społeczeństwa. Polityka Komisji Europejskiej dotyczy otwartości i równego dostępu do wyników, publikacji, danych z eksperymentów w ramach prowadzonych prac B+R finansowanych z funduszy unijnych. Otwiera nam to drogę dostępu do repozytoriów, dając możliwości analityki dużych ilości danych, wspomaganych algorytmami sztucznej inteligencji, uczenia maszynowego wraz z modelami LLM. Nowa jakość dostępu do danych pozwala na ekstrahowanie informacji oraz pozyskanie wiedzy. Obserwujemy równocześnie otwierające się nowe obszary w nauce oraz gospodarce dzięki otwartym źródłom danych wspomaganych AI – powiedział.
Platforma wsparcia dla polskich badaczy
W kolejnej prezentacji Roksana Wilk, kierownik Laboratorium Przetwarzania Danych Akademickiego Centrum Komputerowego Cyfronet AGH opowiedziała o platformie eosc.pl, która wspiera polskich badaczy w dostępie do zasobów EOSC.
EOSC.pl istotnie wzmacnia wdrażanie standardów i interoperacyjności, bez których otwarta nauka pozostaje obietnicą. Platforma ułatwia publikowanie, porządkowanie i odnajdywanie zasobów badawczych, a także ich ponowne wykorzystanie w projektach naukowych. Dzięki dobrze zaprojektowanemu węzłowi krajowemu Polska może spójnie i wiarygodnie uczestniczyć w Federacji EOSC, co realnie przyspiesza i podnosi jakość współpracy naukowej w Europie – zaznaczyła Roksana Wilk.
Bramy do usług Federacji EOSC
W drugiej części wydarzenia dr Monika Góral-Kurbiel reprezentująca projekt EOSC Gravity, finansowany w ramach Horyzontu Europa oraz Zespół Otwartej Nauki NCN, omówiła konkursy związane z rozwojem Federacji. Drugi nabór węzłów EOSC pozwoli zidentyfikować instytucje gotowe pełnić rolę „bram” do usług Federacji zapewniających dostęp do danych i narzędzi dla społeczności naukowych. Nabór ma charakter selekcyjny, bez bezpośredniego finansowania.
Monika Góral-Kurbiel podkreśliła, że równolegle w ramach projektu Gravity prowadzone są konkursy przygotowawcze i międzyprojektowe, które wspierają kandydatów w przygotowaniu dokumentacji, pilotażowych wdrożeń i materiałów szkoleniowych. W obu konkursach przewidziano budżet 50 tys. euro na projekt.
EOSC Handbook
Na zakończenie Natalia Galica z Zespołu Otwartej Nauki NCN przedstawiła EOSC Handbook – praktyczny przewodnik dla organizacji dołączających do Federacji, który ma ułatwiać zrozumienie modeli działania, usług oraz procedur uczestnictwa.
EOSC Handbook to bardzo potrzebny i praktyczny przewodnik dla instytucji, które chcą dołączyć do Federacji EOSC. Pomaga zrozumieć, czym są i jak działają Węzły, a także jakie są zasady i mechanizmy uczestnictwa w Federacji EOSC. Cieszę się, że mogę brać udział w tej inicjatywie i współtworzyć rozwiązania, które realnie wspierają rozwój nauki. – zaznaczyła Natalia Galica
Spotkanie zakończyło się podsumowaniem oraz rozmową o kolejnych krokach. Kuluarowe dyskusje trwały jeszcze długo, koncentrując się na kierunkach dalszej współpracy, nowych możliwościach oraz roli Polski w budowie europejskiej infrastruktury danych naukowych. Dynamiczna i pełna energii atmosfera pokazała, że dla wielu instytucji wydarzenie było początkiem nowych inicjatyw i wspólnych projektów.
17 lutego w Krakowie odbędzie się konferencja „Nauka dla społeczeństwa i gospodarki”, podczas której wspólnie z przedstawicielami nauki, biznesu i administracji będziemy dyskutować o publicznym finansowaniu badań i innowacji. Zapraszamy do udziału.
Wydarzenie będzie okazją dla reprezentantów środowiska naukowego, sektora komercyjnego oraz administracji samorządowej do spotkania z kierownictwem kluczowych agencji i organizacji finansujących rozwój nauki, badań oraz innowacji w Polsce. W Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego spotkają się osoby odpowiedzialne za kształtowanie polityki oraz narzędzi finansowania nauki oraz badacze i podmioty, które na co dzień realizują projekty badawcze, wdrożeniowe i innowacyjne.
Celem spotkania jest nie tylko przedstawienie aktualnych mechanizmów oraz planowanych kierunków finansowania nowych technologii, innowacji społecznych, badań podstawowych i badań klinicznych, lecz przede wszystkim stworzenie warunków do otwartego, merytorycznego dialogu na temat realnych potrzeb, ograniczeń i wyzwań systemowych.
Istotnym elementem części otwartej wydarzenia będzie panel dyskusyjny prezesów i dyrektorów agencji wspierających innowacje w Polsce, w którym udział wezmą:
moderacja: prof. dr hab. Wojciech Macyk, prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego ds. nauki,
prof. dr hab. Krzysztof Pyrć, prezes zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej,
prof. dr hab. Krzysztof Jóźwiak, dyrektor Narodowego Centrum Nauki,
dr Wojciech Karczewski, dyrektor Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej,
prof. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju,
Krzysztof Gulda, prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości,
Piotr Kędra, dyrektor inwestycyjny PFR Ventures.
Uczestnicy spotkania będą mogli zadawać pytania oraz wziąć bezpośredni udział w dyskusji dotyczącej barier w dostępie do finansowania, wyzwań związanych z rozliczaniem i wydatkowaniem środków publicznych, a także napięć pojawiających się na styku nauki, biznesu i administracji. Wspólnie chcemy podjąć próbę omówienia braków w systemie finansowania, możliwości dalszego jego rozwoju, tworzenia nowych mechanizmów wsparcia i wskazania działań deregulacyjnych, które mogłyby przełożyć się na efektywniejsze działanie sektora nauki.
Organizatorem wydarzenia jest Uniwersytet Jagielloński, we współpracy z Fundacją na rzecz Nauki Polskiej, Narodowym Centrum Nauki oraz Agencją Badań Medycznych.
Wydarzenie odbędzie się 17 lutego w Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Początek o godzinie 10.00. Pełna agenda wydarzenia.
Do udziału w wydarzeniu wymagana jest rejestracja.
IV edycja Funduszy Norweskich i EOG koncentruje się na badaniach podstawowych, które pomagają lepiej rozumieć wyzwania społeczne i środowiskowe. NCN jako operator programu będzie wspierać projekty łączące różne dziedziny oraz takie, których wyniki mogą być wykorzystywane przy tworzeniu polityk publicznych.
Podpisanie umów dla pięciu pierwszych programów finansowanych w IV edycji Funduszy Norweskich i EOG, przewodnicząca Komitetu Mechanizmów Finansowych Kristin Hansen oraz sekretarz stanu w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej Jan Szyszko oraz dr Marcin Liana, zastępca dyrektora NCN, fot. MFiPRUmowy programowe inaugurujące IV edycję na lata 2021-2028 podpisano 4 lutego 2026 r. w Muzeum Historii Polski w Warszawie. Budżet programu „Badania podstawowe” przekracza 71 mln euro, a finansowanie projektów będzie możliwe do końca kwietnia 2031 r.
W tej edycji zaplanowaliśmy dwa konkursy badawcze oraz dwa konkursy wspierające, adresowane do zespołów realizujących projekty we współpracy z partnerami z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu. Konkursy badawcze to GRIEG BIS (z budżetem 50 mln euro) oraz interdyscyplinarny LANGSPIL (12 mln euro). Oba zostaną ogłoszone w 2026 roku i obejmą trzyletnie projekty realizowane w formule bilateralnej lub wielostronnej. Projekty składane w tych konkursach będą musiały wpisywać się w co najmniej jeden z trzech priorytetów darczyńców, wskazanych w dokumencie Blue Book: zieloną transformację, demokrację i rządy prawa oraz społeczne przemiany i odporność. Także w tym roku uruchomiony zostanie pierwszy z konkursów wspierających – Coordination & Capacity Kick-off, którego celem jest wsparcie budowania zespołów i opracowanie koncepcji badawczych dla międzynarodowych projektów interdyscyplinarnych. Drugi – Coordination & Capacity Follow-up – zaplanowany na 2028 rok, ma wspierać waloryzację wiedzy wyniesionej z realizowanych w programie projektów. Będziemy także wzmacniać badania polarne w predefiniowanym projekcie SPARK, w którym zaangażowani będą naukowcy z Polski, Islandii i Norwegii.
Wychodzenie poza ramy
Prezentacja programu Badania podstawoweW latach 2017-2024, w poprzedniej edycji Funduszy Norweskich i EOG, NCN zarządzało budżetem w wysokości 54 mln euro. Środki te zostały przeznaczone m.in. badania obejmujące wczesną ocenę ryzyka chorób nowotworowych oraz nieinwazyjne metody diagnostyki układu krążenia; projekty dotyczące aktywizmu i alternatywnych form obywatelstwa, prywatności danych oraz polityczności prawa; a także badania nad skutkami zmian klimatu oraz społecznymi i psychologicznymi reakcjami na kryzys klimatyczny. Wyniki badań torfowisk prowadzonych w Polsce i Norwegii stanowią podstawę do dalszego planowania ochrony tych ekosystemów oraz rekultywacji obszarów torfowisk.
O taki wpływ chodzi NCN w nowym rozdaniu. – Nie o komercjalizację ani patenty, a o sytuacje, w których z wyników badań ktoś realnie korzysta przy tworzeniu regulacji, programów edukacyjnych czy polityk publicznych – podkreśla Joanna Węgrzycka z Zespołu ds. Funduszy Norweskich i EOG w NCN. IV edycja kładzie nacisk na transdyscyplinarność, czyli wychodzenie poza ramy akademickie. Kluczowy będzie tu konkurs LANGSPIL, który zakłada współpracę naukowców z sektorem pozaakademickim: władzami lokalnymi czy organizacjami społecznymi. – Chcemy, żeby badaczki i badacze wychodzili poza swoją dyscyplinę i współpracowali z partnerami z innych dziedzin i spoza środowiska akademickiego, którzy są realnie zainteresowani rozwiązaniem danego problemu – dodaje Joanna Węgrzycka.
Zwiększony budżet w tej edycji Funduszy Norweskich i EOG to efekt sprawności NCN w poprzednich latach. Wykorzystaliśmy niemal 100 proc. środków, co przełożyło się na większą pulę w obecnym rozdaniu. – Zrealizowaliśmy nie tylko wszystkie zaplanowane konkursy, ale i dodatkowe aktywności: program stypendialny dla młodych naukowców z Ukrainy, predefiniowany projekt polarny CRIOS oraz dwie inicjatywy bilateralne – HarSval w badaniach polarnych oraz Science & Society w naukach społecznych i humanistycznych – wylicza dr Marzena Oliwkiewicz-Miklasińska, kierowniczka Zespołu ds. Funduszy Norweskich i EOG.
Podpisanie umów programowych IV edycji Funduszy Norweskich i EOG, fot. MFiPR
IV edycja „Badań podstawowych” w skrócie:
GRIEG BIS (50 mln euro): konkurs na projekty w formule bottom-up;
LANGSPIL (12 mln euro): nowy konkurs na projekty interdyscyplinarne i transdyscyplinarne;
Wsparcie kadr: w projektach wymagane będzie, aby młodzi naukowcy koordynowali co najmniej jedno zadanie badawcze, zdobywając doświadczenie w zarządzaniu dużymi, międzynarodowymi projektami. Kontynuowane będą także działania wspierające równość płci w nauce.
Konkursy Coordination & Capacity: „Kick-off” na budowanie interdyscyplinarnych zespołów oraz zaplanowany na 2028 r. „Follow-up” na waloryzację wyników badań.
Zgodnie z harmonogramem, ogłoszenie konkursów GRIEG-BIS oraz C&C Kick-off planowane jest na czerwiec 2026. Pod koniec roku ruszy nabór do programu LANGSPIL, a we wrześniu wystartuje predefiniowany projekt polarny SPARK.
Cel pozostaje niezmienny: finansowanie nauki, która potrafi odpowiedzieć na wyzwania współczesności.
W roku 15-lecia NCN, w podcaście NCN, rozmawiamy o przyszłości Polski – tej za 10-15 lat. O demografii, migracjach i rynku pracy, ale też o roli nauki w porządkowaniu tych procesów oraz o warunkach pracy naukowej.
Zmiany społeczne, gospodarcze i technologiczne wyraźnie przyspieszyły. Pytamy, czy w warunkach takiej zmienności i silnego wpływu czynników zewnętrznych można dziś odpowiedzieć na pytanie, jak będzie wyglądać Polska za 10-15 lat. Zdaniem gości #podcastNCN – tak, choć z istotnymi zastrzeżeniami. W rozmowie prowadzonej przez Annę Korzekwę-Józefowicz udział wzięli dr hab. Paweł Kaczmarczyk, prof. UW, dyrektor Ośrodka Badań nad Migracjami UW, oraz dr Michał Myck, dyrektor i członek zarządu Centrum Analiz Ekonomicznych (CenEA), profesor w Instytucie Nauk Ekonomicznych PAN. Rozmowa dotyczy tematów, które od lat badają: migracji, demografii, rynku pracy i zmian technologicznych, a także konsekwencji tych procesów dla nauki i polityk publicznych.
Jak zauważa Paweł Kaczmarczyk, ostatnia dekada przyniosła zmianę o charakterze strukturalnym. – Polska z kraju typowej emigracji stała się krajem imigracji, takim, do którego raczej się przyjeżdża, niż z którego się wyjeżdża. To oznacza całą masę nowych wyzwań, ale też szans. Dane rynku pracy pokazują już dziś skalę tej zmiany: cudzoziemcy stanowią około 7-8 proc. pracujących, a w wielu sektorach ich obecność stała się warunkiem utrzymania dynamiki zatrudnienia.
W perspektywie kolejnych kilkunastu lat udział cudzoziemców na rynku pracy będzie dalej rósł, zbliżając się do poziomów obserwowanych dziś w krajach Europy Zachodniej. Przyszłość migracyjna Polski będzie więc w coraz większym stopniu zależeć nie od tego, czy migranci będą potrzebni, lecz od tego, czy państwo stworzy warunki sprzyjające ich długofalowej obecności, integracji i wykorzystaniu potencjału, także w obszarach wymagających wysokich kwalifikacji.
Jednocześnie, jak podkreśla rozmówca, migracje są obszarem szczególnie wrażliwym na zdarzenia, których nie da się przewidzieć w żadnym modelu. – Możemy próbować projektować polityki, ale to, co ma fundamentalne znaczenie, to czynniki zewnętrzne: wojna w Ukrainie, COVID, sytuacja na granicy polsko-białoruskiej. Rzeczywistość może bardzo boleśnie zweryfikować nasze przewidywania.
Na te procesy nakładają się głębokie zmiany demograficzne. Michał Myck zwraca uwagę, że w ciągu ostatnich 15 lat oczekiwana długość życia wzrosła w Polsce o około 2,5 roku, przy jednoczesnym spadku dzietności. – Współczynnik obciążenia demograficznego wynosił około 20 w 2010 roku, dziś to już 30, a w 2040 roku będzie około 40. To są ogromne zmiany, które mają bezpośrednie konsekwencje dla rynku pracy i systemów publicznych.
W tej perspektywie przyszłość rynku pracy będzie zależeć nie tylko od migracji, lecz także od zdolności państwa do inwestowania w edukację, zdrowie i produktywność, zarówno w odniesieniu do obywateli Polski, jak i do dzieci oraz młodzieży z doświadczeniem migracyjnym. – To dzisiejszy system edukacji i opieki zdrowotnej zdecyduje o tym, jak będzie wyglądał rynek pracy za 10-15 lat, podkreśla Myck.
Rozmówcy zwracają też uwagę na wyzwania stojące przed nauką, zwłaszcza w naukach społecznych, które dostarczają wiedzy potrzebnej do projektowania polityk publicznych i reagowania na długofalowe zmiany demograficzne i migracyjne. Ograniczony dostęp do danych administracyjnych oraz brak długookresowych badań panelowych utrudniają dziś pełne wykorzystanie tego potencjału. – Chcielibyśmy mówić o przyszłości, ale żeby robić to rzetelnie, musimy rozumieć teraźniejszość. Jeśli w 2040 roku chcemy spojrzeć wstecz i zrozumieć, jak zmieniło się życie Polaków, dane te musimy zacząć zbierać już dziś. Bez danych jesteśmy w trudniejszej pozycji, nie przegranej, ale zdecydowanie trudniejszej, mówi Michał Myck.
Istotnym wątkiem rozmowy jest także wpływ rozwoju technologii na sposób prowadzenia badań naukowych. Rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji już dziś przyspieszają analizę danych i zmieniają organizację pracy zespołów badawczych, a w dłuższej perspektywie mogą wpływać na modele współpracy i oceny dorobku naukowego. – Technologia może bardzo pomóc w realizacji dobrych pomysłów, ale nie zastąpi odpowiedzialności badaczy ani potrzeby rzetelnej interpretacji wyników, podkreśla Michał Myck.
Paweł Kaczmarczyk zwraca przy tym uwagę, że zdolność do wykorzystania tych zmian zależy także od warunków instytucjonalnych. – Jeśli chcemy, by polska nauka była częścią globalnego obiegu wiedzy, musimy tworzyć środowisko, w którym da się normalnie pracować i planować badania w dłuższym horyzoncie – mówi.
W dalszej części nagrania mowa jest także o wpływie sztucznej inteligencji na rynek pracy, roli nauk społecznych w analizie procesów gospodarczych i demograficznych oraz wyzwaniach etycznych i instytucjonalnych stojących przed nauką w warunkach przyspieszonej transformacji technologicznej.
Podcastu NCN można słuchać na YouTube oraz na platformach streamingowych Apple Podcasts i Spotify.
Wybrane wypowiedzi
Polska 2040 – scenariusze migracyjne
Paweł Kaczmarczyk: – Jeżeli mówimy o Polsce w 2040 roku, to w obszarze migracji da się dziś powiedzieć całkiem sporo, choć z bardzo ważnym zastrzeżeniem. Ostatnia dekada była momentem przełomowym: Polska z kraju typowej emigracji stała się krajem imigracji, do którego raczej się przyjeżdża, niż z którego się wyjeżdża. Widzimy to bardzo wyraźnie w danych rynku pracy – cudzoziemcy stanowią dziś około 7-8 proc. zatrudnionych i w wielu sektorach ich obecność jest absolutnie kluczowa dla utrzymania aktywności gospodarczej. To są procesy długiego trwania i wszystko wskazuje na to, że w kolejnych latach ten udział będzie rósł, być może nawet do poziomów znanych z Europy Zachodniej.
Jednocześnie trzeba jasno powiedzieć, że migracje są obszarem wyjątkowo podatnym na czynniki zewnętrzne. Ostatnie lata to wojna w Ukrainie, wcześniej COVID, kryzys migracyjny w Europie, sytuacja na granicy polsko-białoruskiej. To wszystko pokazuje, że nawet najlepiej zaprojektowane polityki mogą zostać brutalnie zweryfikowane przez wydarzenia, na które nie mamy wpływu. Dlatego mówiąc o przyszłości, zawsze poruszamy się między scenariuszami – od pozytywnych, zakładających wykorzystanie potencjału migrantów, po takie, w których brak długofalowej strategii prowadzi do narastania napięć i coraz większej podatności na szoki.
Demografia i rynek pracy
Michał Myck: – Jeżeli spojrzymy na Polskę w perspektywie 2040 roku, to kluczowym słowem jest struktura. W ciągu ostatnich 15 lat przeciętna oczekiwana długość życia wzrosła o około 2,5 roku, przy jednoczesnym spadku dzietności. To prowadzi do bardzo szybkiej zmiany struktury wieku populacji. Współczynnik obciążenia demograficznego wzrósł z około 20 do 30, a w 2040 roku sięgnie około 40. To oznacza, że na każdą osobę starszą będzie przypadać coraz mniej osób w wieku produkcyjnym.
Te zmiany mają ogromne konsekwencje dla rynku pracy, produktywności i systemów publicznych. Nie wiemy dokładnie, jak rynek pracy sobie z tym poradzi, bo nie wiemy, jak szybko i w jakim kierunku rozwiną się technologie. Ale jedno jest pewne: przyszły wzrost Polski będzie w bardzo dużym stopniu zależał od tego, jak dziś zadbamy o edukację oraz zdrowie fizyczne i psychiczne dzieci oraz młodzieży – zarówno polskich, jak i imigranckich. To są inwestycje, których efektów nie zobaczymy jutro, ale bez których 2040 rok może okazać się bardzo trudny.
Nauka i utracone szanse
Paweł Kaczmarczyk: – Kiedy myślę o przyszłości polskiej nauki, to widzę ją jako integralną część globalnego systemu tworzenia wiedzy. I nie chodzi tylko o to, żeby przyciągać badaczy z zagranicy czy wysyłać naszych naukowców na staże. Dla mnie kluczowe jest umiędzynarodowienie „u siebie” – zmiana sposobu kształcenia, prowadzenia badań, funkcjonowania uczelni i administracji. To, na ile sami stajemy się instytucjami otwartymi, elastycznymi i zdolnymi do pracy w międzynarodowym środowisku.
Mam jednak poważną obawę, że dziś tracimy bardzo dobry moment. Widzimy ogromne napięcia w globalnym systemie nauki, choćby w Stanach Zjednoczonych, gdzie coraz więcej badaczy rozważa zmianę kraju pracy. Tymczasem zamiast tworzyć warunki, które mogłyby ich przyciągnąć, piętrzymy bariery – proceduralne, administracyjne, często zupełnie niepotrzebne. To nie są problemy abstrakcyjne. To są realne przeszkody, które sprawiają, że Polska nie wykorzystuje swojej szansy, by stać się atrakcyjnym miejscem do prowadzenia badań w perspektywie kolejnych 10-15 lat.
Dane i jakość badań
Michał Myck: – Jeżeli chcemy w 2040 roku sensownie analizować życie mieszkańców Polski – ich aktywność zawodową, decyzje rodzinne, jakość życia – musimy zacząć zbierać dane już dziś. Bez długookresowych badań panelowych i realnego dostępu do danych administracyjnych polscy badacze pozostają w trudniejszej pozycji niż ich koledzy w Niemczech, Wielkiej Brytanii czy Holandii. Te dane istnieją, ale dostęp do nich jest ograniczony i skomplikowany, co utrudnia prowadzenie badań na najwyższym poziomie.
Do tego dochodzi kwestia jakości nauki w świecie gwałtownego rozwoju sztucznej inteligencji. AI przyspiesza analizę i realizację projektów badawczych, ale jednocześnie zwiększa ryzyko nieuczciwych praktyk – od publikacji w czasopismach drapieżnych po masowe generowanie treści pozbawionych wartości naukowej. Jeśli nie zbudujemy wiarygodnych mechanizmów weryfikacji i uczciwej konkurencji w nauce, to w 2040 roku problem jakości badań może stać się jednym z głównych czynników ograniczających rozwój polskiego systemu nauki.
Zachęcamy także do obejrzenia poprzednich odcinków videopodcastu:
Nauka, która się opłaca z udziałem Krzysztofa Jóźwiaka, Krzysztofa Pyrcia i Wojciecha Fendlera
Aneta Pazik-Aybar
13 lutego 2026 r. delegaci – eksperci państw członkowskich UE i krajów stowarzyszonych programu Horyzontu Europa – wybrali współprzewodniczącą Rady Sterującej Europejskiej Chmury Otwartej Nauki, jednego z najważniejszych organów strategicznych działających w ramach Europejskiej Chmury Otwartej Nauki (EOSC).
